Eksik nama yazılı senet nedir? Eksik nama yazılı senet, nama yazılı senet niteliğini korumakla birlikte borçlunun senet bedelini senedi elinde bulunduran hamile ödeme hakkını saklı tuttuğu özel bir kıymetli evrak türüdür. Türk Ticaret Kanunu’nun 656. maddesi bu yapıyı düzenler. Buradaki önemli nokta şudur: borçlu her hamile ödeme yapmak zorunda değildir. Yalnızca hamile ödeme yaparak borcundan kurtulabilme imkânını saklı tutar.
Normal nama yazılı senette alacaklı kimliği daha sıkı takip edilir. Eksik nama yazılı senette borçlu, şartları varsa hamile ödeme yapabilir.
Senedi elinde bulunduran herkes otomatik olarak alacaklı olmaz. Düzenleme yalnızca ödeme bakımından borçluya kolaylık sağlar.
Eksik nama yazılı senedin ayırt edici unsuru, borçlunun senet bedelini her hamile ödeme hakkını saklı tutmuş olmasıdır.
Eksik Nama Yazılı Senet ile Normal Nama Yazılı Senet Arasındaki Fark
Normal nama yazılı senette hak sahibi senet üzerinde belirli bir kişi olarak gösterilir ve devir zinciri önem taşır. Eksik nama yazılı senette de senet yine nama yazılıdır. Fark, borçlunun ödeme yaparken senedi elinde bulunduran kişiye ödeme yapabilme yetkisinin ayrıca tanınmış olmasıdır.
| Özellik | Nama yazılı senet | Eksik nama yazılı senet |
|---|---|---|
| Hak sahibi | Senette adı gösterilen kişi ve hukuken devralan | Yine nama yazılı hak sahibi esas alınır |
| Hamilin konumu | Salt zilyetlik yeterli değildir | Salt zilyetlik hak sahipliği sağlamaz |
| Borçlunun ödeme imkânı | Gerçek hak sahibine ödeme esastır | Borçlu, koşulları varsa hamile ödeme hakkını saklı tutabilir |
| Hamiline senet niteliği | Yoktur | Yoktur |
Eksik Nama Yazılı Senette Her Hamile Ödeme Ne Anlama Gelir?
Bu ifade çoğu zaman yanlış anlaşılır. Her hamile ödeme kaydı, senedi taşıyan herkesin hukuken alacaklı olduğu anlamına gelmez. Anlamı, borçlunun senedi ibraz eden hamile ödeme yaparak borçtan kurtulabilmesinin belirli şartlarda kabul edilmesidir.
Dolayısıyla eksik nama yazılı senet, hamiline yazılı senede dönüşmez. Hak sahipliği ile ödeme yapılabilecek kişi kavramları birbirinden ayrılmalıdır.
Bir senette alacaklı olarak Ayşe gösterilmiş ancak borçlu senet bedelini her hamile ödeyebilirim anlamına gelen bir kayıt koymuş olsun. Senet daha sonra Mehmet’in eline geçmişse, Mehmet yalnızca senedi elinde tuttuğu için kendiliğinden hak sahibi sayılmaz. Ancak borçlu, kanuni şartlar ve iyiniyet çerçevesinde Mehmet’e ödeme yaparsa bu ödemenin borcu sona erdirip erdirmediği eksik nama yazılı senet kuralları kapsamında değerlendirilir.
Eksik Nama Yazılı Senet Nasıl Devredilir?
Eksik nama yazılı senedin eksik olması devir rejimini hamiline senet rejimine dönüştürmez. Senet nama yazılı niteliğini koruduğu için devirde nama yazılı senetlere ilişkin kurallar dikkate alınır. Bu nedenle yalnızca fiziksel teslimin her durumda yeterli olduğu düşünülmemelidir.
Devir işlemi değerlendirilirken senedin türü, üzerindeki kayıt, temel ilişki ve varsa özel kanuni hükümler birlikte incelenmelidir. Özellikle nama yazılı pay senetlerinde şirketler hukukuna özgü kurallar ayrıca uygulanabilir.
Eksik Nama Yazılı Senette Borçlu Kime Ödeme Yapabilir?
Temel ayrım burada ortaya çıkar. Normal nama yazılı senette borçlu, gerçek hak sahibini ve devir zincirini dikkate almak zorundadır. Eksik nama yazılı senette ise borçlu, kanunun öngördüğü çerçevede hamile ödeme yapma hakkını saklı tutmuştur.
Ancak borçlunun kötü niyetli olması veya gerçek hak sahibini bildiği hâlde başka kişiye ödeme yapması uyuşmazlık yaratabilir. Bu nedenle ödeme öncesinde senedin ibrazı, devir zinciri ve varsa hak sahipliği itirazları kontrol edilmelidir.
Eksik Nama Yazılı Senet Hamiline Yazılı Senet midir?
Hayır. Bu, aramadaki en kritik sorulardan biridir. Eksik nama yazılı senet, hamiline yazılı senet değildir. Hamiline senette hak, senedin zilyetliğiyle çok daha sıkı bağlıdır. Eksik nama yazılı senette ise senet nama yazılı kalır. Yalnızca borçlunun ödeme davranışı bakımından özel bir kolaylık tanınmıştır.
TTK 656 Neyi Düzenler?
Türk Ticaret Kanunu’nun 656. maddesi, borçlunun senet bedelini her hamile ödeme hakkını saklı tuttuğu nama yazılı senetleri düzenler. Uygulamada bu senetlere eksik nama yazılı senet denir. Hükmün amacı, nama yazılı senedin hak sahipliği yapısını tamamen ortadan kaldırmadan ödeme bakımından daha pratik bir mekanizma sağlamaktır.
Eksik Nama Yazılı Senet ile İlgili Sık Yapılan Hatalar
- Eksik nama yazılı senedi hamiline yazılı senet sanmak
- Senedi elinde bulunduran kişinin otomatik olarak hak sahibi olduğunu düşünmek
- Her hamile ödeme kaydını borçlunun ödeme zorunluluğu gibi yorumlamak
- Devir ve ödeme kurallarını birbirine karıştırmak
- Nama yazılı pay senetlerine ilişkin özel hükümleri genel nama yazılı senet kurallarıyla aynı kabul etmek
Sık Sorulan Sorular
Eksik nama yazılı senet nedir?
Borçlunun, nama yazılı senet bedelini her hamile ödeme hakkını saklı tuttuğu özel senet türüdür. TTK 656 kapsamında değerlendirilir.
Eksik nama yazılı senet hamiline senet midir?
Hayır. Nama yazılı niteliğini korur. Hamil yalnızca senedi taşıdığı için otomatik hak sahibi olmaz.
Eksik nama yazılı senette borçlu herkese ödeme yapmak zorunda mı?
Hayır. Kanundaki yapı borçluya hamile ödeme hakkı tanır. Her hamile ödeme zorunluluğu getirmez.
Eksik nama yazılı senet nasıl devredilir?
Senet nama yazılı niteliğini koruduğu için devirde nama yazılı senetlere ilişkin hükümler dikkate alınır. Somut senedin türüne göre özel düzenlemeler de uygulanabilir.
Nama yazılı senet ile eksik nama yazılı senet arasındaki temel fark nedir?
Temel fark hak sahipliğinden çok ödeme aşamasındadır. Eksik nama yazılı senette borçlu, belirli şartlarda hamile ödeme yaparak borçtan kurtulabilme hakkını saklı tutar.
Nama yazılı senetlerin genel devir rejimi, ciro tartışmaları ve borçlunun savunmaları bakımından aşağıdaki ayrıntılı açıklamalar da önemlidir.
Nama yazılı senet, belirli bir kişinin adına düzenlenen ve metninde “emre” kaydı bulunmayan veya açıkça “emre değildir” ibaresini içeren kıymetli evraktır. Türk Ticaret Kanunu uyarınca, kanunen emre yazılı senetlerden sayılmayan bu belgeler, alacaklı kimliğini kesin olarak belirlediği için tedavül kabiliyeti sınırlı ancak güvenlik düzeyi yüksek bir yapıya sahiptir. Söz konusu senetlerin devri, kambiyo hukukundaki ciro yönteminden farklı olarak alacağın temliki hükümlerine tabidir.
Nama Yazılı Senedin Devir Şekli ve Süreci
Nama yazılı senetlerin devri, emre veya hamiline yazılı senetlerden temelden ayrılır; bu senetler ciro ile devredilemez. Devir işleminin hukuken geçerli olabilmesi için iki temel şartın bir arada bulunması zorunludur:
- Yazılı Devir Beyanı: Senedin üzerine veya ayrı bir kâğıda alacağın temliki hükmünde yazılı bir devir beyanı eklenmelidir.
- Zilyetliğin Devri: Senedin fiziken yeni alacaklıya teslim edilmesi gerekir.
Bu devir işlemi, alacağın devri hükümlerini doğurduğu için borçlu, devri öğrendiği sırada devredene karşı sahip olduğu tüm savunmaları (def’ileri) yeni alacaklıya karşı da ileri sürebilir. Bu durum, senedin tedavülündeki güvenliği artırırken, devralan kişinin riskini de borçlunun savunmalarıyla sınırlı hale getirir.
Eksik Nama Yazılı Senet Kavramı
Eksik nama yazılı senet, borçlunun senet metninde “senet bedelini her hamiline ödeme” hakkını saklı tuttuğu özel bir senet türüdür. Bu düzenleme, borçluya senedi elinde bulunduran kişinin alacaklı sıfatını ispat etmesini aramaksızın, iyiniyetle ödeme yapma ve borcundan kurtulma imkânı tanır. Borçlu, hamile ödeme yapmakla yükümlü değildir; sadece bu hakkı saklı tutmuştur.
Uygulamada bu senetler, nama yazılı olmalarına rağmen hamiline yazılı senetlerin sağladığı kolaylıklardan kısmen yararlanır. Ancak borçlunun ödeme yaparken iyiniyetli olması şarttır; eğer borçlu, senedin gerçek alacaklısının kim olduğunu biliyorsa veya bilmesi gerekiyorsa, hamile yaptığı ödeme onu borçtan kurtarmayabilir.
“Av. Vedat Can SÜNERİN
Nama yazılı senetlerin devrinde en sık karşılaşılan hata, bu senetlerin ciro ile devredilebileceğinin düşünülmesidir. Oysa nama yazılı senetlerde devir, alacağın temliki hükümlerine tabidir ve yazılı bir devir beyanı ile senedin teslimini gerektirir. Ciro ile yapılan devir işlemleri, kambiyo hukukunun sağladığı özel korumaları zayıflatabilir. Bu nedenle, senedin üzerindeki kayıtları ve devir prosedürünü dikkatle incelemek, borçlunun ileri sürebileceği def'ileri ve senedin devralan üzerindeki hukuki etkilerini doğru yönetmek açısından büyük önem taşır.”
Nama Yazılı Senetlerde Ciro Yasağı ve Hukuki Etkileri
Bir senedin üzerine “ciro edilemez” kaydının konulması, o senedi doğrudan nama yazılı hale getirir. Bu durumda senet artık ciro ile değil, alacağın temliki yoluyla devredilebilir. Eğer nama yazılı bir senet ciro edilirse, bu işlem kambiyo hukuku anlamında bir ciro değil, alacağın temliki hükmünde sayılır.
Bu durum, senedin kambiyo senedi olma niteliğini ve sağladığı özel korumaları zayıflatabilir. Özellikle müteselsil sorumluluk gibi kambiyo hukukuna özgü avantajlar, alacağın temliki hükümlerine tabi olan bir devir işleminde aynı kapsamda uygulanmayabilir. Bu nedenle, nama yazılı senetlerin devrinde alacağın temliki prosedürüne tam uyum sağlanması, hak kaybı yaşanmaması adına önemlidir.
Pay Senetlerinde Nama Yazılılık
Anonim şirketlerde nama yazılı pay senetlerinin devri, Türk Ticaret Kanunu’nun ilgili hükümleri uyarınca ciro ve teslim ile gerçekleşir. Ancak bu devrin şirkete karşı hüküm ifade edebilmesi için pay defterine kayıt şarttır. Pay defterine kayıt yapılmadığı sürece, devralan kişi şirket nezdinde pay sahibi olarak kabul edilmeyebilir.
Bu süreç, genel nama yazılı senetlerden farklı olarak şirketler hukukuna özgü bir tescil mekanizması içerir. Pay senetlerinin devrinde, şirketin esas sözleşmesinde yer alan devir kısıtlamaları veya yönetim kurulunun onay şartı gibi özel düzenlemeler de dikkate alınmalıdır.
Nama Yazılı Senetlerde Borçlunun Def’i Hakkı ve Sınırları
Nama yazılı senetlerin alacağın temliki yoluyla devredilmesi, borçlunun devredene karşı ileri sürebileceği tüm savunmaları yeni alacaklıya karşı da kullanabilmesine olanak tanır. Kambiyo senetlerinde ciro ile devirde görülen “def’ilerin ileri sürülememesi” kuralı, nama yazılı senetlerde geçerli değildir. Bu durum, borçlunun senedin düzenlenmesine dayanak oluşturan temel borç ilişkisinden kaynaklanan itirazlarını, senedi devralan kişiye karşı da yöneltebileceği anlamına gelir.
Uygulamada bu durum, senedi devralacak kişinin, borçlunun devredenle olan ilişkisini ve olası uyuşmazlıklarını önceden araştırmasını zorunlu kılar. Eğer borçlu, senedin devredildiği tarihte devredene karşı bir alacak takası veya sözleşmenin feshi gibi bir hakka sahipse, bu hakkını yeni alacaklıya karşı da kullanabilir. Dolayısıyla, nama yazılı senet devralan kişi, senedin sadece metnine değil, borçlu ile devreden arasındaki temel ilişkinin hukuki durumuna da dikkat etmelidir.
Nama Yazılı Senetlerin İptali ve Zayi Süreci
Nama yazılı bir senedin kaybolması, çalınması veya fiziksel olarak zarar görmesi durumunda, senedin iptali için mahkemeye başvurulması gerekir. Kambiyo senetlerinde uygulanan zayi davası prosedürü, nama yazılı senetler için de geçerli olup, bu süreçte senedin iptaline karar verilmesi, alacaklının haklarını koruması adına kritik bir adımdır. İptal kararı, senedin geçersizliğini tescil ederken, alacaklının borçludan ödeme talep etme yetkisini yeniden tesis eder.
İptal davası sürecinde mahkeme, senedin zayi olduğunu ispatlayan delilleri değerlendirir ve gerekli ilanları yaparak senedin ortaya çıkması için bir süre tanır. Bu süre zarfında senet ortaya çıkmazsa, mahkeme iptal kararı verir ve bu karar ile alacaklı, borçluya karşı alacağını talep edebilir. Nama yazılı senetlerde alacaklı kimliği belirli olduğundan, iptal davası açma hakkı sadece senet üzerinde hak sahibi olduğu anlaşılan kişiye aittir. Sürecin sağlıklı ilerlemesi için senedin kaybolduğuna dair bildirimlerin zamanında yapılması ve delillerin eksiksiz sunulması, hak kaybını önlemek adına temel bir gerekliliktir.
Nama Yazılı Senetlerde İspat Yükü ve Alacaklılık Sıfatı
Nama yazılı senetlerde alacaklı olduğunu iddia eden kişi, senedin kendisine usulüne uygun şekilde devredildiğini ispat etmekle yükümlüdür. Alacağın temliki hükümlerine göre, devrin gerçekleştiğini gösteren yazılı sözleşme veya devir beyanı, ispatın temelini oluşturur. Eğer senedin devri konusunda bir uyuşmazlık çıkarsa, mahkeme devir zincirinin kesintisiz olup olmadığını ve tarafların iradelerinin devir için birleşip birleşmediğini inceler.
Borçlu, ödeme yapacağı kişinin gerçek alacaklı olup olmadığından şüphe duyarsa, ödemeden kaçınma veya tevdi mahalli tayini isteme hakkına sahiptir. Bu nedenle, senedi devralan kişinin, devir işlemini borçluya bildirmesi veya borçlunun devri öğrendiğini teyit etmesi, ileride yaşanabilecek ödeme ihtilaflarını azaltır. Nama yazılı senetlerde alacaklılık sıfatı, sadece senedin zilyetliğine değil, aynı zamanda devir zincirinin hukuki geçerliliğine dayandığı için, devir belgelerinin saklanması büyük önem taşır.
Sık Sorulan Sorular
Nama yazılı senet ciro edilir mi?
Hayır, nama yazılı senetler ciro ile devredilemez. Ciro edilse dahi bu işlem sadece alacağın temliki hükümlerini doğurur.
Nama yazılı senet nasıl devredilir?
Yazılı bir devir beyanı ve senedin fiziki teslimi ile devredilir.
Nama yazılı senet ile kambiyo takibi yapılabilir mi?
Evet, nama yazılı senetler kambiyo senedi niteliğini koruyorsa kambiyo takibine konu edilebilir; ancak yetkili hamilin, senedi usulüne uygun devraldığını ispat etmesi gerekir.
Eksik nama yazılı senet ile normal nama yazılı senet arasındaki fark nedir?
Eksik nama yazılı senette borçlu, senedi elinde bulunduran kişiye iyiniyetle ödeme yaparsa borcundan kurtulabilir; normal nama yazılı senette ise borçlu, sadece senette adı yazılı olan kişiye ödeme yapmakla yükümlüdür.