Mal Rejiminin Tasfiyesinde Sık Yapılan Hesap ve Talep Hataları

Edinilmiş Mal ve Kişisel Mal Ayrımında Yapılan Hatalar

Tasfiye sürecinin en kritik aşaması, malvarlığının hangi rejime tabi olduğunun doğru tespit edilmesidir. Edinilmiş mallar, evlilik birliği süresince eşlerin çalışması veya bedel karşılığı elde ettikleri değerleri kapsarken; kişisel mallar, evlilik öncesi sahip olunan veya miras, bağış gibi yollarla edinilen değerleri ifade eder.

Uygulamada sıkça karşılaşılan bir hata, kişisel mal niteliğindeki bir değerin edinilmiş mal gibi tasfiye hesabına dahil edilmesidir. Örneğin, eşlerden birine miras kalan bir taşınmazın, evlilik içinde tadilat görmesi veya kira geliri getirmesi, o malın kişisel mal niteliğini doğrudan değiştirmez. Bu ayrımın yanlış yapılması, tasfiye edilecek toplam değerin hatalı hesaplanmasına neden olur.

Katılma Alacağı ve Değer Artış Payı Farkı

Katılma alacağı ve değer artış payı, hukuki dayanakları ve ispat şartları bakımından birbirinden tamamen farklı iki ayrı talep türüdür. Katılma alacağı, edinilmiş malların toplam değerinden borçlar düşüldükten sonra kalan artık değerin yarısı üzerindeki haktır ve herhangi bir katkı ispatı gerektirmez.

Buna karşılık değer artış payı, bir eşin diğer eşin malvarlığına yaptığı maddi katkının karşılığını talep etmesidir ve mutlaka ispat gerektirir. Eşlerin bu iki kavramı karıştırarak yanlış talep türüyle dava açması, mahkemenin talebi reddetmesine veya davanın uzamasına sebebiyet verebilir. Katkı payı iddiası olan bir kişinin, bunu somut dekontlar veya banka kayıtları ile belgelendirmesi zorunludur.

“Av. Vedat Can SÜNERİN
Mal rejiminin tasfiyesinde en sık yapılan hata, talep türünün yanlış belirlenmesidir. Katılma alacağı, edinilmiş mallar üzerindeki artık değerin yarısını ifade ederken, değer artış payı kişisel veya edinilmiş bir mala yapılan maddi katkının ispatını gerektirir. Bu iki kavramın hukuki niteliği ve ispat yükü birbirinden farklıdır. Ayrıca, boşanma davası açıldıktan sonra yapılan ödemelerin tasfiye hesabına dahil edilmeyeceği ve mülkiyet devri yerine para alacağı talep edilmesi gerektiği hususları, sürecin doğru yönetilmesi için kritik öneme sahiptir.”

Boşanma Davası ile Tasfiye Davasının İlişkisi

Mal rejimi tasfiyesi davası, boşanma davasının bir eki niteliğinde değildir ve ayrı bir dava olarak görülür. Boşanma davası açıldığı anda mal rejimi sona erse de, tasfiye davasının görülebilmesi için boşanma kararının kesinleşmesi ön şarttır.

Uygulamada yapılan en yaygın hata, boşanma davası devam ederken tasfiye davası açılmasıdır. Mahkemeler bu durumda tasfiye davasını boşanma davası kesinleşene kadar bekletici mesele yapar. Bu nedenle, tasfiye sürecini başlatmak isteyen kişilerin boşanma kararının kesinleşmesini beklemeleri, usul ekonomisi ve davanın seyri açısından daha sağlıklı bir adımdır.

Tasfiye Sürecinde İzlenmesi Gereken Adımlar

Tasfiye sürecinde hak kaybına uğramamak için belirli bir düzen içerisinde hareket etmek, hatalı başvuruların önüne geçilmesini sağlar.

1. Boşanma kararının kesinleştiğinden emin olunmalıdır.
2. Tasfiye edilecek malvarlığı değerleri (tapu, araç, banka hesabı) listelenmelidir.
3. Malların kişisel mi yoksa edinilmiş mi olduğu ayrımı yapılmalıdır.
4. Talep türü (katılma alacağı veya değer artış payı) belirlenmelidir.
5. İspat için gerekli olan tapu kayıtları, kredi ödeme planları ve dekontlar toplanmalıdır.
6. Aile Mahkemesinde dava açılmalıdır.

Uygulamada Sık Yapılan Diğer Hatalar

Eşlerin malın mülkiyetini (tapusunu) doğrudan kendisine devrini talep etmesi, uygulamada sık rastlanan bir diğer hatadır. Mal rejiminin tasfiyesi, ayni hak talebi değil, bir para alacağı (katılma alacağı) davasıdır; dolayısıyla mahkemeden malın mülkiyetinin devri istenemez.

Ayrıca, boşanma davası açıldıktan sonra ödenen kredi taksitlerinin tasfiye hesabına dahil edilmesi de hatalı bir yaklaşımdır. Mal rejimi boşanma davasının açıldığı tarihte sona erdiği için, bu tarihten sonra yapılan ödemeler tasfiye hesabında dikkate alınmaz. Tasfiye, yalnızca dava konusu edilen malvarlığı değerleri üzerinden yapılmalı, davalının tüm malvarlığına yönelik genel ve belirsiz taleplerden kaçınılmalıdır.

Malvarlığı Değerlerinin Belirlenmesinde Tasfiye Tarihi Kriteri

Mal rejiminin tasfiyesinde yapılan en temel hesap hatalarından biri, malvarlığı değerlerinin hangi tarihteki piyasa rayiçleri üzerinden hesaplanacağının karıştırılmasıdır. Tasfiye davasında esas alınan değer, malın boşanma davasının açıldığı tarihteki durumu değil, tasfiye anındaki (karar tarihine en yakın) sürüm değeridir. Bu nedenle, bir taşınmazın veya aracın boşanma davası açıldığı tarihteki değeri üzerinden hesaplama yapmak, enflasyonist etkiler veya piyasa değişimleri nedeniyle alacak miktarının eksik belirlenmesine yol açar.

Uygulamada, eşlerin malın değerini belirlerken güncel piyasa araştırması yapmadan, yalnızca edinildiği tarihteki fatura veya tapu bedelini esas alması ciddi bir hak kaybı riskidir. Tasfiye hesabında, malın tasfiye tarihindeki piyasa değeri üzerinden borçlar düşülerek artık değer hesaplanmalıdır. Eğer mal üzerinde devam eden bir kredi borcu varsa, bu borcun tasfiye tarihindeki bakiye miktarı, malın toplam değerinden mahsup edilerek net artık değer ortaya çıkarılmalıdır.

Kredi Ödemeleri ve Katkı Payı Hesaplama Yanılgıları

Bir eşin evlilik birliği içinde kendi kişisel geliriyle diğer eşin adına kayıtlı bir malın kredi taksitlerini ödemesi, malın mülkiyetini doğrudan değiştirmez ancak değer artış payı alacağı doğurur. Sık yapılan bir hata, bu ödemelerin toplam mal değerinin yarısı üzerinde hak iddia etmeye yeteceğini düşünmektir. Oysa değer artış payı, ödenen taksitlerin malın toplam değerine oranlanmasıyla bulunan bir miktar olup, malın mülkiyetine ortaklık sağlamaz.

Örneğin, bir eşin kişisel malı olan konutun kredi taksitlerinin bir kısmının edinilmiş mallardan (maaş gibi) ödenmesi durumunda, ödenen taksitlerin malın toplam değerine oranı kadar bir alacak hakkı doğar. Bu hesaplamada, ödenen taksitlerin nominal değerleri değil, ödeme tarihlerindeki alım gücü ve malın tasfiye tarihindeki değeri arasındaki oran dikkate alınır. Bu nedenle, sadece banka dekontlarını sunmak yeterli olmayıp, ödemelerin hangi gelir kaynağından yapıldığının ve malın değerine olan katkı oranının uzman bilirkişi marifetiyle hesaplanması gerekir.

Eklenecek Değerler ve Denkleştirme İşlemlerindeki Hatalar

Tasfiye hesabında, eşlerden birinin mal rejiminin sona ermesinden önceki bir yıl içinde diğer eşin rızası olmadan yaptığı karşılıksız kazandırmalar veya mal kaçırma kastıyla yapılan devirler, ‘eklenecek değer’ olarak hesaba dahil edilir. Birçok kişi, bu tür devirlerin tasfiye hesabında dikkate alınmayacağını düşünerek eksik talepte bulunmaktadır. Oysa kanun, mal rejiminin sona ermesinden önceki bir yıl içinde yapılan olağan dışı bağışların, sanki malvarlığında mevcutmuş gibi tasfiye hesabına eklenmesini öngörür.

Ayrıca, bir eşin kişisel malvarlığı ile edinilmiş malvarlığı arasında yapılan denkleştirmelerin (örneğin kişisel parayla edinilmiş malın borcunun edinilmiş mallardan ödenmesi) doğru yapılmaması, hesaplamayı tamamen hatalı kılar. Denkleştirme işlemi, malın edinildiği tarihteki kaynakların kökenine inilmesini gerektirir. Eğer bir malın alımında kullanılan paranın kaynağı ispat edilemezse, o mal edinilmiş mal karinesi gereği tasfiye hesabına dahil edilir. Bu noktada, eşlerin malvarlığına giren ve çıkan değerlerin tarihsel dökümünü tutmak, tasfiye davasında ispat yükünü yerine getirmek için en önemli delil kaynağıdır.

Sık Sorulan Sorular