Maddi ve Manevi Tazminat Bakımından Görevli ve Yetkili Mahkeme

Görevli Mahkeme ve Aile Mahkemesi Sıfatı

Aile hukukundan kaynaklanan maddi ve manevi tazminat taleplerinde görevli mahkeme, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu hükümleri uyarınca Aile Mahkemeleridir. Aile Mahkemesi bulunmayan yerlerde ise Asliye Hukuk Mahkemeleri, Aile Mahkemesi sıfatıyla bu davalara bakmakla görevlidir.

Görev kuralları kamu düzenine ilişkindir ve mahkeme tarafından yargılamanın her aşamasında kendiliğinden dikkate alınır. Yanlış mahkemede açılan bir dava, görevsizlik kararı ile sonuçlanarak sürecin uzamasına neden olabilir.

Boşanma Davasıyla Birlikte Açılan Tazminat Talepleri

Boşanma davası devam ederken maddi ve manevi tazminat talep edilmesi durumunda, bu talepler boşanmanın feri niteliğinde kabul edilir. Bu nedenle, boşanma davasının açıldığı yer mahkemesi tazminat talepleri için de yetkili mahkeme haline gelir.

Boşanma davası ile birlikte açılan tazminat talepleri, boşanma davasının eki niteliğinde olduğundan ayrıca harç ödenmesini gerektirmez. Bu süreçte boşanma davası için belirlenen yetki kuralları, tazminat taleplerini de kapsar.

“Av. Vedat Can SÜNERİN
Maddi ve manevi tazminat taleplerinde görevli mahkeme her durumda Aile Mahkemesidir ancak yetkili mahkeme davanın boşanma davası ile birlikte mi yoksa boşanma kararının kesinleşmesinden sonra mı açıldığına göre değişir. Boşanma davası ile birlikte açılan taleplerde boşanma davasının görüldüğü yer mahkemesi yetkiliyken, boşanma sonrasında açılan bağımsız davalarda davalının yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir. Zamanaşımı süresinin boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren bir yıl olduğu unutulmamalıdır.”

Boşanma Kararı Kesinleştikten Sonra Açılan Tazminat Davaları

Boşanma davası sonuçlanıp karar kesinleştikten sonra açılacak maddi ve manevi tazminat davaları, boşanma davasından bağımsız bir dava niteliği taşır. Bu durumda yetkili mahkeme, davalının yerleşim yeri mahkemesidir.

Bu tür davalar müstakil bir dava olarak değerlendirildiğinden, dava açılırken nispi harç ödenmesi zorunludur. Ayrıca, boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren bir yıllık zamanaşımı süresi içinde davanın açılması gerekmektedir.

Tazminat Taleplerinde İspat ve Hakkaniyet

Tazminata hak kazanabilmek için talepte bulunan eşin, diğer eşten daha az kusurlu veya kusursuz olması temel şarttır. Tam kusurlu olan eş, maddi veya manevi tazminat talep etme hakkına sahip değildir.

Hakim, tazminat miktarını belirlerken tarafların sosyal ve ekonomik durumlarını, kusur oranlarını ve kişilik haklarına yapılan saldırının ağırlığını değerlendirir. Kanunda tazminat miktarı için sabit bir hesaplama yöntemi bulunmadığından, miktar tamamen hakkaniyet ölçütlerine göre belirlenir.

Uygulamada Sık Yapılan Hatalar

Tazminat taleplerinde en sık karşılaşılan hata, boşanma davası olmaksızın doğrudan tazminat davası açılması veya yetkisiz mahkemede dava ikame edilmesidir. Ayrıca, boşanma kararının kesinleşmesinden sonra bir yıllık zamanaşımı süresinin kaçırılması, tazminat hakkının tamamen kaybedilmesine yol açar.

Kusur durumunun ispatı için gerekli delillerin (tanık, mesaj, fotoğraf vb.) zamanında sunulmaması da davanın reddedilmesine neden olabilir. Anlaşmalı boşanma protokolünde tazminat haklarından feragat edilmişse, sonradan bu hakların tekrar talep edilmesi mümkün değildir.

Yetki İtirazı ve Yetki Kurallarının Uygulanması

Hukuk Muhakemeleri Kanunu uyarınca, yetki itirazı davalı tarafın cevap dilekçesiyle birlikte ileri sürmesi gereken bir savunma aracıdır. Eğer davalı, süresi içerisinde ve usulüne uygun bir yetki itirazında bulunmazsa, mahkemenin yetkisi kesinleşir ve mahkeme artık yetkisizlik kararı veremez. Bu durum, özellikle boşanma davası kesinleştikten sonra açılan bağımsız tazminat davalarında, davalının yerleşim yeri mahkemesinin belirlenmesi aşamasında kritik bir öneme sahiptir.

Yetki itirazının kabul edilmesi halinde, mahkeme dosyayı yetkili olduğunu düşündüğü mahkemeye gönderir. Ancak bu süreçte, tarafların yetkili mahkemeyi belirlerken sözleşme ile yetkiyi değiştirme imkanı aile hukukundan doğan tazminat davalarında bulunmamaktadır. Aile hukukuna ilişkin uyuşmazlıklarda yetki kuralları kamu düzeni ile yakından ilgili olduğundan, tarafların iradeleriyle yetkili mahkemeyi tayin etmeleri hukuken geçersizdir.

İcra ve Tahsilat Sürecinde Mahkemenin Rolü

Mahkeme tarafından hükmedilen maddi ve manevi tazminat miktarı, kararın kesinleşmesiyle birlikte icra edilebilir bir ilam niteliği kazanır. Tazminat alacaklısı, kararın kesinleştiğine dair şerhi aldıktan sonra, borçlunun yerleşim yerindeki icra dairesine başvurarak ilamlı icra takibi başlatabilir. Bu aşamada mahkeme, tazminatın ödenmesi için ayrıca bir süre tanımaz; hüküm kesinleştiği an alacak muaccel hale gelir.

İcra takibi sırasında borçlunun malvarlığına haciz konulması veya maaş haczi gibi cebri icra yollarına başvurulması mümkündür. Eğer tazminat borçlusu, ödeme gücünün olmadığını iddia ederse, bu durum icra takibini durdurmaz ancak borçlunun malvarlığı araştırması sonucunda haczedilebilir bir değer bulunamaması halinde alacaklıya aciz vesikası verilir. Tazminatın tahsil edilememesi durumunda, alacaklı tarafın icra dosyasını güncel tutması ve borçlunun mali durumundaki değişiklikleri takip etmesi, alacağın tahsili açısından temel bir gerekliliktir.

Dava Sürecinde Delil Sunma ve İspat Yükü

Maddi ve manevi tazminat davalarında ispat yükü, tazminat talep eden tarafa aittir ve bu yükümlülük, kusurlu davranışın varlığını ve bu davranışın kişilik haklarına verdiği zararı kanıtlamayı gerektirir. Mahkeme, tarafların sunduğu delillerle bağlıdır; ancak aile hukuku uyuşmazlıklarında hakimin delilleri serbestçe takdir etme yetkisi bulunmaktadır. Özellikle manevi tazminat taleplerinde, yaşanan üzüntünün ve kişilik haklarına saldırının somut delillerle desteklenmesi, tazminat miktarının hakkaniyete uygun belirlenmesinde belirleyici bir unsurdur.

İspat sürecinde tanık beyanları, yazılı belgeler, elektronik kayıtlar veya sosyal medya içerikleri gibi her türlü hukuka uygun delil kullanılabilir. Ancak, delillerin elde edilme biçimi hukuka aykırı ise, bu deliller mahkeme tarafından hükme esas alınamaz. Tazminat davası açacak olan kişinin, kusur durumunu ispatlayacak delilleri dava dilekçesiyle birlikte veya mahkemenin belirlediği süre içerisinde sunması, davanın seyri açısından hayati bir adımdır.

Sıkça Sorulan Sorular