Ceza duruşmalarında SEGBİS (Ses ve Görüntü Bilişim Sistemi) ile katılım, kural olarak yargılamayı hızlandıran teknik bir imkândır ancak sanığın duruşmada bizzat hazır bulunma hakkını mutlak surette ortadan kaldırmaz. Avukatlar için SEGBİS, farklı şehirlerdeki duruşmalara katılımı kolaylaştıran bir araçken, sanık bakımından özellikle esaslı celselerde fiziken bulunma talebi, yüz yüzelik ve doğrudan doğruyalık ilkeleri gereği adil yargılanma hakkının temel bir parçasıdır. Mahkemenin sanığı SEGBİS ile katılmaya zorlaması, ancak somut ve zorunlu bir gerekçeye dayanması durumunda hukuka uygun kabul edilebilir.
SEGBİS Uygulamasının Hukuki Sınırları ve Zorunluluk Şartı
SEGBİS, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 196. maddesinin 4. fıkrasında düzenlenmiş olup, mahkemenin “zorunlu” gördüğü hallerde başvurabileceği istisnai bir yöntemdir. Bu düzenleme, sistemin her durumda ve sınırsızca kullanılabileceği anlamına gelmez. Yargı uygulamalarında, SEGBİS kullanımının istisnai niteliği korunmalı ve “zorunluluk” gerekçesi klişe ifadelerden arındırılarak somut olaya özgü şekilde gerekçelendirilmelidir.
Mahkemelerin iş yükü veya masraf tasarrufu gibi genel gerekçelerle sanığı SEGBİS ile katılmaya zorlaması, savunma hakkının zayıflamasına yol açabilir. Özellikle delillerin tartışıldığı, tanıkların dinlendiği veya son sözün söylendiği esaslı celselerde, sanığın mahkeme huzurunda bulunma talebinin reddi, adil yargılanma hakkı kapsamında ciddi bir tartışma konusudur.
Avukatın SEGBİS ile Duruşmaya Katılması ve Usulü
Avukatlar, duruşmaya fiziken katılamadıkları durumlarda SEGBİS üzerinden katılım talebinde bulunabilirler. Bu durum, avukatın savunma görevini daha etkin yerine getirmesi için bir kolaylık sağlar. Avukatın SEGBİS ile katılımında, kimlik doğrulaması ve elektronik imza gibi teknik prosedürlerin eksiksiz yerine getirilmesi esastır.
- Avukat, bulunduğu yerdeki adliyeden SEGBİS odasına bağlanarak duruşmaya katılır.
- Kimlik tespiti, ilgili adliyedeki görevli personel tarafından yapılarak tutanağa geçirilir.
- Duruşma sırasında sunulacak belgeler, UYAP üzerinden elektronik imzalı olarak mahkemeye gönderilir.
- Avukatın duruşma adabı gereği, SEGBİS odasında cübbesini giymesi beklenir.
“Av. Vedat Can SÜNERİN
Uygulamada SEGBİS kullanımı, yargılamanın hızlandırılması adına bir kolaylık olarak görülse de, sanığın duruşmada bizzat hazır bulunma hakkı savunmanın özüne ilişkindir. Mahkemenin SEGBİS kararına karşı, özellikle esaslı celselerde fiziken bulunma talebinin reddedilmesi durumunda, bu ret kararının somut gerekçelerini sorgulamak ve itirazları duruşma tutanağına geçirmek, kanun yolu aşamasında savunma hakkının korunması bakımından kritik bir öneme sahiptir. Teknik aksaklıkların tutanağa işlenmesi, savunma hakkının kısıtlanıp kısıtlanmadığının tespiti için temel delil niteliğindedir.”
Sanığın Hazır Bulunma Hakkı ve İtiraz Süreci
Ceza muhakemesinde temel kural, sanığın duruşmada bizzat hazır bulunmasıdır. Sanık, SEGBİS ile duruşmaya katılmaya zorlandığında, bu yönteme itiraz ederek duruşmada fiziken hazır bulunmayı talep edebilir. Mahkeme, sanığın bu talebini reddedip SEGBİS’te ısrar ederse, bu kararın gerekçesini somutlaştırmak zorundadır.
İtiraz hakkı, duruşma sırasında sözlü olarak veya öncesinde yazılı dilekçe ile kullanılabilir. İtirazın reddi durumunda, bu husus duruşma tutanağına geçirilerek kanun yolu aşamasında bir bozma nedeni olarak ileri sürülmelidir. Genel ve soyut “güvenlik” veya “mesafe” gerekçeleri, sanığın savunma hakkını kısıtladığı gerekçesiyle yüksek mahkemelerce eleştirilmektedir.
Uygulamada Karşılaşılan Teknik Aksaklıklar ve Riskler
SEGBİS bağlantısında yaşanan ses veya görüntü kesintileri, savunma hakkını doğrudan etkiliyorsa, bu durum derhal tutanağa geçirilmelidir. Teknik aksaklık giderilemiyorsa duruşmanın ertelenmesi talep edilmelidir. Bağlantı kalitesinin düşüklüğü, sanığın mahkeme salonundaki atmosferi algılamasını ve delillere anında tepki vermesini zorlaştırabilir.
Özellikle tutukluluk incelemeleri ve esas hakkındaki savunmalarda, teknik aksaklıkların tutanağa geçirilmemesi, kanun yolu aşamasında ispat sorunlarına yol açar. Bu nedenle, bağlantı kopukluğu veya ses iletimindeki hatalar, duruşma zaptında mutlaka “teknik aksaklık nedeniyle savunma hakkının kısıtlandığı” şerhiyle yer almalıdır.
SEGBİS Bağlantısında Müdafi ile Gizli Görüşme Hakkı
Sanığın SEGBİS aracılığıyla duruşmaya katıldığı hallerde, müdafii ile duruşma salonu dışında veya bağlantı sırasında gizli görüşme yapabilme imkânı, savunma hakkının vazgeçilmez bir unsurudur. Mahkeme, sanığın bulunduğu yerdeki SEGBİS odasında, müdafii ile aralarındaki iletişimin üçüncü kişilerce duyulmayacağı bir ortamın sağlanmasından sorumludur. Eğer sanık, duruşma esnasında müdafii ile anlık ve gizli bir istişarede bulunamıyorsa, bu durum savunma stratejisinin zayıflamasına ve silahların eşitliği ilkesinin ihlaline yol açar.
Uygulamada, sanığın bulunduğu adliyedeki SEGBİS odasında görevli personelin veya diğer kişilerin görüşmeyi işitmesi, gizlilik ilkesini zedeleyen bir risk faktörüdür. Müdafi, duruşma başlamadan önce mahkemeden, sanık ile bağlantı sırasında özel bir görüşme kanalı veya kesintisiz bir iletişim imkânı talep etmelidir. Bu talebin reddedilmesi veya teknik olarak imkânsız kılınması durumunda, söz konusu eksiklik duruşma zaptına geçirilerek, savunmanın kısıtlandığına dair bir itiraz kaydı oluşturulmalıdır.
Duruşma Zaptına Geçirilmesi Gereken Teknik Veriler ve İspat Yükü
SEGBİS ile katılımın gerçekleştiği duruşmalarda, bağlantının kalitesi ve sürekliliği, yargılamanın sıhhati bakımından kritik bir delil niteliği taşır. Avukatın veya sanığın, bağlantı sırasında yaşanan görüntü donmaları, ses yankılanmaları veya veri iletimindeki gecikmeleri sadece sözlü olarak ifade etmesi yeterli değildir. Bu teknik aksaklıkların, duruşma zaptına hangi dakikalarda meydana geldiği ve savunmanın hangi kısmını etkilediği belirtilerek detaylıca yazdırılması, ileride yapılacak kanun yolu başvurularında ispat kolaylığı sağlar.
Bağlantı kopukluğu yaşandığında, mahkemenin duruşmaya devam edip etmediği veya sanığın yokluğunda hangi işlemlerin yapıldığı, tutanakta açıkça gösterilmelidir. Eğer sanık, bağlantı koptuğu sırada tanık beyanlarını duyamamışsa veya delillerin tartışılmasına katılamamışsa, bu durumun “yoklukta yapılan işlem” olarak nitelendirilmesi gerekir. Avukat, teknik aksaklığın giderilmediği her durumda, duruşmanın ertelenmesini talep etmeli ve bu talebin reddine ilişkin ara kararın gerekçesini, savunma hakkının kısıtlanması bağlamında incelemelidir.
SEGBİS Kararının Gerekçelendirilmesi ve Denetimi
Mahkemenin sanığı SEGBİS ile katılmaya zorlayan ara kararı, keyfi bir takdir yetkisi değil, somut bir zorunluluk gerekçesine dayanmalıdır. Yargı makamı, sanığın fiziken duruşma salonunda bulunmasının neden imkânsız olduğunu veya hangi güvenlik ya da kamu yararı gerekçesiyle bu yöntemin seçildiğini, gerekçeli kararında veya ara kararında açıkça ortaya koymalıdır. Sadece “iş yükü” veya “nakil zorluğu” gibi genel ifadeler, sanığın doğrudan doğruyalık ilkesinden yararlanma hakkını bertaraf etmeye yetmez.
Denetim aşamasında, mahkemenin SEGBİS kararının, sanığın savunma yapma imkânını ne ölçüde kısıtladığı incelenir. Eğer sanık, duruşma salonunda bulunması halinde delillere daha etkili itiraz edebilecekken, SEGBİS nedeniyle bu imkândan mahrum kalmışsa, kararın hukuka uygunluğu tartışmalı hale gelir. Avukat, mahkemenin bu yöndeki ısrarlı tutumunu, duruşma tutanağına şerh düşerek ve kanun yolu dilekçesinde, sanığın fiziken bulunma talebinin reddinin yargılamanın adilliğine etkisini somut verilerle açıklayarak denetime tabi tutmalıdır.
Sık Sorulan Sorular
Avukat SEGBİS ile duruşmaya katılmak zorunda mıdır?
Hayır, avukatın SEGBİS ile katılımı bir zorunluluk değil, bir imkândır. Avukat, duruşmada fiziken hazır bulunma hakkını kullanabilir.
Sanık SEGBİS ile duruşmaya katılmaya zorlanabilir mi?
Hayır. Sanığın açık rızası veya somut, zorunlu bir gerekçe olmaksızın SEGBİS ile duruşmaya katılmaya zorlanması, adil yargılanma hakkının ihlali olarak değerlendirilebilir.
SEGBİS kararına nasıl itiraz edilir?
SEGBİS ile duruşmaya katılma kararına karşı duruşma sırasında sözlü olarak veya öncesinde yazılı dilekçe ile itiraz edilebilir. İtirazın reddi durumunda, bu husus duruşma tutanağına geçirilerek kanun yolu aşamasında ileri sürülmelidir.
Teknik aksaklık durumunda ne yapılmalıdır?
SEGBİS bağlantısında yaşanan ses veya görüntü kesintileri savunma hakkını etkiliyorsa, bu durum derhal tutanağa geçirilmelidir. Teknik aksaklık giderilemiyorsa duruşmanın ertelenmesi talep edilmelidir.