Arabuluculuk sonunda tarafların anlaşması uyuşmazlığın yalnızca uzlaşmayla kapanması anlamına gelmez. Usulüne uygun düzenlenen anlaşma belgesi şartlarına göre doğrudan icra kabiliyeti kazanabilir veya mahkemeden icra edilebilirlik şerhi alınması gerekebilir. Bu ayrım belgenin kimler tarafından imzalandığına ve uyuşmazlığın niteliğine bağlıdır.
Anlaşma belgesinde ne bulunmalıdır?
Taraflar, arabulucu, uyuşmazlığın kapsamı ve üzerinde anlaşılan edimler açıkça belirlenmelidir. Para ödemesi varsa tutar, para birimi, vade ve ödeme yöntemi, teslim veya yapma borcu varsa kapsam ve süre tereddüt yaratmayacak biçimde yazılmalıdır.
İcra edilebilirlik şerhi
Kanunun doğrudan ilam niteliği tanıdığı anlaşma belgeleri dışında kalan durumlarda görevli mahkemeden icra edilebilirlik şerhi istenebilir. Mahkemenin incelemesi uyuşmazlığın arabuluculuğa elverişli olup olmadığı ve anlaşmanın cebri icraya uygunluğu üzerinde yoğunlaşır.
İcra takibi nasıl başlatılır?
İlam niteliğindeki anlaşma belgesinde kararlaştırılan edim süresinde yerine getirilmezse şartları varsa ilamlı icra yolu gündeme gelebilir. Takip talebindeki alacak kalemleri anlaşma belgesiyle uyumlu olmalıdır.
Anlaşmanın geçerliliği
İrade sakatlığı, temsil yetkisi veya emredici hukuk kurallarına aykırılık gibi iddialar somut olaya göre ayrıca değerlendirilebilir. Sırf taraflardan birinin daha sonra anlaşmayı ekonomik açıdan uygun bulmaması tek başına geçersizlik sonucu doğurmaz.
Sonuç
Ödeme takvimi, temerrüt sonucu, masraflar, ibra kapsamı ve uyuşmazlığın hangi kısmının sona erdiği netleştirildiğinde arabuluculuk anlaşma belgesi yeni dava yaratmak yerine uyuşmazlığı gerçekten bitiren bir araca dönüşür.
Arabuluculuk anlaşma belgesi ne zaman ilam niteliği kazanır?
Arabuluculuk sonunda düzenlenen anlaşma belgesinin icra kabiliyeti, belgenin imza yapısı ve kanundaki şartlara göre değerlendirilir. Taraflar ve avukatları ile arabulucunun birlikte imzaladığı bazı anlaşmalar ayrıca şerh alınmadan ilam niteliğinde belge sayılabilir. Diğer durumlarda icra edilebilirlik şerhi gündeme gelebilir.
İcra edilebilirlik şerhi hangi konuları inceler?
Şerh incelemesi yeni bir esas davası değildir. Mahkeme özellikle uyuşmazlığın arabuluculuğa elverişli olup olmadığını ve anlaşma hükümlerinin cebri icraya uygun açıklık taşıyıp taşımadığını değerlendirir. Belirsiz, koşula bağlı veya neyin ne zaman yapılacağını göstermeyen hükümler icra aşamasında sorun yaratabilir.
Para borcu içeren anlaşma nasıl yazılmalıdır?
Ödeme tutarı, para birimi, vade, taksit sayısı, ödeme kanalı ve varsa temerrüt sonucu açıkça belirtilmelidir. Birden fazla borç kalemi varsa her kalem ayrı gösterilmelidir. İcra takibinde anlaşma belgesinde bulunmayan yeni bir alacak veya ceza kalemi eklenmesi itiraz riskini artırır.
Yapma veya teslim borcu nasıl icra edilir?
Belge yalnız para ödeme borcu içermeyebilir. Teslim, tahliye, belge verme veya belirli bir işi yapma yükümlülüğü de kararlaştırılabilir. Bu edimlerin konusu, süresi ve yerine getirilme biçimi yeterince belirli olmalıdır. Belirsiz ifadeler cebri icranın sınırlarını tartışmalı hâle getirir.
İbra maddesi neden dikkatle yazılmalıdır?
Taraflar anlaşmayla uyuşmazlığın tamamını veya yalnız belirli talepleri sona erdirebilir. İbra ifadesinin kapsamı açık değilse daha sonra hangi alacakların sona erdiği konusunda yeni uyuşmazlık çıkabilir. Özellikle iş, ticaret veya aile kaynaklı anlaşmalarda emredici hukuk kuralları ayrıca dikkate alınmalıdır.
Anlaşmanın ihlali halinde ne yapılır?
Önce hangi edimin ne zaman ihlal edildiği tespit edilir. Belge ilam niteliğindeyse uygun takip yolu değerlendirilebilir. Belgenin icra kabiliyeti yoksa veya geçerliliğe ilişkin ciddi bir uyuşmazlık varsa farklı hukuki yollar gündeme gelebilir. Takip öncesi belgenin tam imzalı nüshası ve varsa şerh kararı dosyaya eklenmelidir.
Pratik belge kontrol listesi
- Arabuluculuk son tutanağı
- Tam imzalı anlaşma belgesi
- Taraf ve vekil imza yetkileri
- Varsa icra edilebilirlik şerhi
- Ödeme veya teslim vadelerini gösteren hükümler
- İhlali gösteren banka, teslim veya yazışma kayıtları
Sık Sorulan Sorular
Her arabuluculuk anlaşması doğrudan icraya konulabilir mi?
Hayır. Belgenin imza yapısı ve kanuni şartları incelenmelidir.
İcra edilebilirlik şerhi anlaşmanın içeriğini değiştirir mi?
Hayır. Şerh, belgenin icra kabiliyetine yönelik bir incelemedir.
Anlaşmada yazmayan faiz icrada istenebilir mi?
Talebin dayanağı ve hukuki sonuçları ayrıca değerlendirilir. Takibin anlaşma belgesiyle uyumlu kurulması önemlidir.
Arabuluculuk anlaşmasına sonradan ek protokol yapılabilir mi?
Taraflar yeni bir düzenleme yapabilir ancak önceki belgenin icra niteliği ve yeni metnin hukuki etkisi ayrıca değerlendirilmelidir.
Anlaşma belgesi icraya verilmeden önce hangi son kontroller yapılmalıdır?
Arabuluculuk anlaşmasının icra aşamasında sorun çıkarmaması için edimin konusu, miktarı, vadesi ve borçlusu açık olmalıdır. Parasal borçta ana para, faiz ve taksit düzeni birbirine karıştırılmamalıdır. Teslim veya yapma borcunda ise neyin, nerede ve hangi süre içinde yerine getirileceği belirlenmelidir. Belgedeki belirsizlikler icra müdürlüğünde veya sonraki şikâyet aşamasında yeni bir uyuşmazlık yaratabilir.
Kısmi ifa ve mahsup nasıl belgelenir?
Anlaşmadan sonra kısmi ödeme veya başka bir ifa yapılmışsa takip talebi buna göre güncellenmelidir. Ödenmiş tutarın tekrar istenmesi hem takip güvenilirliğini zedeler hem de karşı tarafın itiraz ve şikâyetlerini güçlendirebilir. Banka kayıtları, teslim belgeleri ve taraf yazışmaları dosyaya eklenerek kalan borcun nasıl hesaplandığı açıkça gösterilmelidir.
Arabuluculuk anlaşması imzalanmadan önce hangi icra testi yapılmalıdır?
Metin imzalanmadan önce her edim için basit bir soru sorulmalıdır. Borç yerine getirilmezse icra dairesi bu hükme bakarak kimin neyi, ne zaman ve ne miktarda yapması gerektiğini anlayabilecek mi? Cevap belirsizse anlaşma uyuşmazlığı bitirmek yerine yeni bir yorum tartışması yaratabilir.
Ödeme planında yalnız toplam tutar değil taksit tarihleri, banka hesabı ve eksik ödeme halinde ne olacağı açık olmalıdır. Teslim veya yapma borcunda ise malın niteliği, teslim yeri, kalite standardı ve süre yazılmalıdır. Tarafların ileride ayrıca anlaşacağı gibi ifadeler cebri icra bakımından zayıf olabilir.
İbra ve feragat hükümleri de aynı testten geçirilmelidir. Anlaşmanın yalnız görüşülen dosyayı mı yoksa taraflar arasındaki başka alacakları da mı sona erdirdiği açıkça yazılmalıdır. Özellikle devam eden ticari ilişki varsa gelecekte doğacak alacakların yanlışlıkla ibra kapsamına alınmaması gerekir.
İmzadan sonra taraflara tam nüsha verilmeli, elektronik belgeler ve ödeme kayıtları aynı dosyada saklanmalıdır. Bir edim yerine getirildiğinde bunun hangi takside veya yükümlülüğe ilişkin olduğu banka açıklamasında veya teslim tutanağında belirtilmelidir. Böylece sonradan kısmi ifa ve bakiye tartışması çıkması önlenebilir.
Arabuluculuk anlaşmasında temerrüt senaryosu neden önceden yazılmalıdır?
Taksitli ödeme kararlaştırıldığında bir taksidin gecikmesi halinde yalnız geciken taksidin mi yoksa kalan borcun tamamının mı talep edileceği belirsiz bırakılmamalıdır. Temerrüt faizi, varsa cezai şart ve ödeme planının devam edip etmeyeceği açık biçimde düzenlenebilir. Aksi halde taraflar uyuşmazlığı bitirmiş görünürken ilk gecikmede yeni bir yorum tartışmasına düşebilir. İcra kabiliyeti güçlü anlaşma, yalnız uzlaşma miktarını değil ihlal halinde uygulanacak sonucu da öngörülebilir kılar.