Finansal kiralama, kiralayanın kiracının seçtiği malı satın alarak belirli süreyle kullanımına bıraktığı finansman modelidir. Klasik kiradan farklı olarak işlem çoğu zaman yatırım malının finansmanına yöneliktir ve tarafların risk dağılımı özel sözleşme hükümleriyle belirlenir.
Malı kim seçer?
Uygulamada mal ve satıcı çoğunlukla kiracı tarafından belirlenir. Kiralayan finansmanı sağlar ve malın mülkiyetini sözleşme boyunca elinde tutar. Malın teknik özelliklerine ilişkin sorumluluk sözleşme ve satış ilişkisiyle birlikte incelenir.
Kira bedeli ve risk
Ödeme planı, para birimi, faiz veya finansman maliyeti ve vergi etkileri açık olmalıdır. Malın hasarı, sigortası, bakımı ve onarımından kimin sorumlu olduğu sözleşmede ayrıntılı düzenlenir.
Temerrüt
Kira bedellerinin ödenmemesi hâlinde süre verme, fesih ve malın geri alınması şartları önemlidir. Her ödeme gecikmesi otomatik olarak aynı sonucu doğurmaz.
Satın alma opsiyonu
Sözleşme sonunda malın kiracıya devri öngörülebilir. Opsiyon bedeli, devir masrafları ve mülkiyet geçiş koşulları baştan belirlenmelidir.
Sonuç
Finansal kiralama dosyasında sözleşme, ödeme planı, malın teslimi, sigorta ve temerrüt kayıtları birlikte değerlendirilmelidir.
Finansal kiralamada mülkiyet neden kiralayanda kalır?
Finansal kiralama, yatırım malının kullanımını uzun dönemli finansmanla birleştiren bir yapıdır. Malın hukuki mülkiyeti sözleşme süresince kiralayanda kalabilirken ekonomik kullanım kiracıya bırakılır. Bu ayrım, malın haczi, sigortası, bakım yükümlülüğü ve sözleşme sonunda satın alma opsiyonu bakımından önem taşır.
Malı kim seçer ve ayıptan kim sorumlu olur?
Uygulamada kiracı çoğu zaman ihtiyaç duyduğu makine veya ekipmanı ve tedarikçiyi seçer. Finansal kiralama şirketi malı satın alıp kiracıya kullandırır. Tedarikçinin ayıplı teslimi halinde sözleşmeler arasındaki bağlantı, garanti hakları ve kiracının tedarikçiye yöneltebileceği talepler incelenmelidir.
Kira bedelleri nasıl yapılandırılır?
Ödeme planı anapara finansmanı, finansman maliyeti, vergiler ve diğer kalemleri içerebilir. Dövizli veya değişken maliyetli işlemlerde kur ve faiz riski açıkça düzenlenmelidir. Erken ödeme, yeniden yapılandırma ve vade değişikliğinin hesap yöntemi sözleşmede görülmelidir.
Sigorta ve bakım sorumluluğu kime aittir?
Malın mülkiyetinin kiralayanda bulunması, tüm işletme riskini onun taşıdığı anlamına gelmez. Sözleşmelerde bakım, onarım, sigorta, vergi ve kullanım kaynaklı riskler çoğu zaman kiracıya yüklenebilir. Hangi sigorta teminatlarının zorunlu olduğu ve hasar tazminatının nasıl kullanılacağı açık olmalıdır.
Kiracı temerrüde düşerse ne olur?
Ödeme yapılmaması halinde ihtar, muacceliyet, sözleşmenin feshi ve malın iadesi gibi sonuçlar gündeme gelebilir. Ancak hangi ihlalin fesih hakkı verdiği ve hesabın nasıl çıkarılacağı sözleşme ve kanuni hükümler çerçevesinde incelenmelidir. Malın geri alınması borç hesabını otomatik olarak sıfırlamayabilir.
Satın alma opsiyonu nasıl çalışır?
Bazı finansal kiralama sözleşmelerinde dönem sonunda malın belirli bedelle kiracıya devri öngörülür. Opsiyonun kullanma süresi, devir bedeli, vergiler ve mal üzerindeki takyidatların kaldırılması önceden düzenlenmelidir. Sözleşmede opsiyon yoksa kiracının kendiliğinden mülkiyet hakkı doğmaz.
Finansal kiralama ile klasik kira arasındaki temel farklar
| Konu | Finansal kiralama | Klasik kira |
|---|---|---|
| Amaç | Finansman ve kullanım | Kullanım |
| Mal seçimi | Çoğu zaman kiracı belirler | Genellikle kiraya verenin mevcut malı |
| Uzun dönem riskler | Kiracıya daha geniş yüklenebilir | Kira hükümlerine göre paylaşılır |
| Satın alma | Opsiyon düzenlenebilir | Kural olarak ayrı satış gerekir |
Sık Sorulan Sorular
Leasing ile alınan makine kiracının malı mıdır?
Sözleşme süresinde hukuki mülkiyet çoğu zaman finansal kiralama şirketindedir.
Kiracı bütün taksitleri ödeyince mal otomatik geçer mi?
Hayır. Satın alma opsiyonu ve devir şartları sözleşmede incelenmelidir.
Makine ayıplı çıkarsa yalnız leasing şirketine mi başvurulur?
Tedarikçi ilişkisi ve sözleşmelerdeki hak devri hükümleri birlikte değerlendirilir.
Finansal kiralama sözleşmesi erken kapatılabilir mi?
Erken sona erme ve ödeme koşulları sözleşmeye göre hesaplanır.
Finansal kiralamada varlığın seçimi kimin riskidir?
Finansal kiralamada kiracı çoğu zaman yatırım malını ve tedarikçiyi kendisi seçer. Bu durum malın teknik niteliği, teslimi ve ayıbı konusunda klasik kira ilişkisinden farklı sonuçlar doğurabilir. Tedarik sözleşmesi, kabul tutanağı ve finansal kiralama sözleşmesi birlikte okunmalıdır. Makinenin geç teslim edilmesi veya beklenen performansı vermemesi halinde hangi talebin tedarikçiye, hangisinin finansal kiralama şirketine yöneltilebileceği sözleşme yapısına göre belirlenir.
Temerrüt halinde sözleşme ekonomisi nasıl hesaplanır?
Bir veya birkaç kira bedelinin gecikmesi halinde kalan dönem borçları, faiz, sigorta ve malın geri alınması sonuçları ayrı ayrı değerlendirilmelidir. Malın iadesi ile bütün borcun ortadan kalktığı varsayılmamalıdır. Sözleşmedeki muacceliyet ve fesih hükümleri, yapılan ödemeler ve malın ekonomik değeri birlikte incelenmelidir. Yatırımcı şirketler özellikle yüksek bedelli ekipmanda ödeme takvimini nakit akışıyla uyumlu kurmalı ve erken fesih senaryosunu sözleşme imzalanmadan önce hesaplamalıdır.
Finansal kiralama yatırım kararında vergi ve muhasebe etkileri neden ayrı incelenmelidir?
Finansal kiralama hukuki sözleşme yapısının yanında işletmenin nakit akışı ve bilanço planını da etkiler. Vergi veya muhasebe sonucu hukuki metinden varsayılarak çıkarılmamalı, ilgili uzmanlarla ayrıca değerlendirilmelidir. Sözleşmenin erken sona ermesi veya satın alma opsiyonunun kullanılması mali planı değiştirebilir. Bu nedenle şirketler yatırım kararında yalnız aylık kira bedeline değil toplam sahip olma maliyetine ve sözleşme sonundaki varlık durumuna bakmalıdır.
Finansal kiralama yatırımı yapılmadan önce ekonomik ve hukuki tablo nasıl hazırlanır?
Kiracı yalnız aylık taksite bakmamalıdır. Peşinat, toplam kira ödemesi, vergi, sigorta, bakım, kur riski ve dönem sonu satın alma bedeli aynı tabloda gösterilmelidir. Finansal kiralamanın banka kredisiyle doğrudan karşılaştırılması ancak tüm maliyet kalemleri aynı döneme taşındığında anlamlı olur.
Malın teknik ömrü ile sözleşme süresi de karşılaştırılmalıdır. Hızla eskiyen ekipmanda uzun dönemli ödeme planı ekonomik risk yaratabilir. Buna karşılık yüksek ikinci el değeri bulunan makinede satın alma opsiyonunun bedeli ve koşulları daha önemli hale gelir. Kiracının üretim planı bu nedenle sözleşme tasarımıyla birlikte ele alınmalıdır.
Tedarikçi gecikmesi halinde kimin ne yapacağı önceden yazılmalıdır. Finansal kiralama şirketi bedeli ödemiş fakat makine işletmeye alınamamışsa kira takvimi, kabul testi ve tedarikçi garantileri arasında uyumsuzluk doğabilir. Üç taraflı teslim ve kabul prosedürü bu riski azaltır. Teknik kabul gerçekleşmeden ödeme yükümlülüğünün nasıl işleyeceği açık olmalıdır.