Ölen kişinin verileri, 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) kapsamında doğrudan “ilgili kişi” haklarının konusu değildir. Türk Medeni Kanunu uyarınca kişilik ölümle sona erdiğinden, ölen kişi KVKK anlamında ilgili kişi sıfatını yitirir. Bu nedenle, mirasçıların KVKK’nın 11. maddesi uyarınca veri sorumlusuna başvurarak ölenin verilerini talep etme hakkı genel kural olarak bulunmamaktadır. Ancak sağlık verileri gibi özel mevzuatta açıkça düzenlenen istisnai durumlarda, veraset ilamı ile yasal mirasçılar belirli verilere erişebilir. Genel olarak ölenin hatırasının korunması veya miras hukukundan doğan haklar için KVKK dışındaki genel hükümlere ve yargı yoluna başvurulması gerekmektedir.
Ölüm Sonrası Veri Rejimi ve KVKK Sınırları
KVKK, yalnızca belirli veya belirlenebilir gerçek kişilere ilişkin verileri korumak amacıyla düzenlenmiştir. Kişilik ölümle sona erdiği için, ölen kişinin verileri artık Kanun’un sağladığı bilgi talep etme, silinmesini isteme veya düzeltme gibi ilgili kişi hakları kapsamında değerlendirilmez. Kişisel Verileri Koruma Kurulu, bu konuda verdiği kararlarda ölen kişiye ait veriler için Kanun kapsamında yapılacak bir işlem bulunmadığını açıkça belirtmiştir.
Bu durum, ölen kişinin verilerinin tamamen korumasız olduğu anlamına gelmez. Veri sorumlusu, ölen kişinin verilerini işlerken veya saklarken, yaşayan üçüncü kişilerin verilerini ve sırlarını korumaya devam etmekle yükümlüdür. Dolayısıyla, ölenin verilerine erişim talepleri KVKK başvuru mekanizması yerine, miras hukuku ve ilgili özel kanunlar çerçevesinde ele alınmalıdır.
Mirasçıların Erişim Hakkı ve İstisnalar
Mirasçılar, ölen kişinin tüm dijital veya fiziksel verilerine otomatik olarak erişim hakkına sahip değildir. Ancak bazı özel düzenlemeler bu konuda istisna teşkil eder ve yasal mirasçılara belirli şartlar altında erişim imkanı tanır:
- Sağlık Verileri: Kişisel Sağlık Verileri Hakkında Yönetmelik uyarınca, yasal mirasçılar veraset ilamını ibraz ederek ölenin sağlık verilerine erişebilir.
- Dijital Miras: Sosyal medya hesapları veya e-posta içerikleri gibi dijital varlıklar, KVKK kapsamında değil, miras hukuku ve ilgili hizmet sağlayıcıların kullanıcı sözleşmeleri çerçevesinde değerlendirilir.
“Av. Vedat Can SÜNERİN
Ölen kişinin verilerine ilişkin taleplerde en sık yapılan hata, KVKK'nın 11. maddesindeki ilgili kişi haklarına dayanarak doğrudan veri sorumlusuna başvurmaktır. Oysa kişilik ölümle sona erdiğinden, bu haklar mirasçılara geçmez. Mirasçıların izlemesi gereken yol, veraset ilamı ile birlikte ilgili özel mevzuata (sağlık, bankacılık vb.) dayanmak veya kişilik haklarının korunması amacıyla genel mahkemelerde dava açmaktır. Başvuru stratejisi belirlenirken, talep edilen verinin niteliği ve yaşayan üçüncü kişilerin mahremiyeti arasındaki denge gözetilmelidir.”
Başvuru Yolları ve Görevli Merci
KVKK kapsamında bir başvuru yolu tüketilmeden doğrudan Kurul’a şikayette bulunulamaz; ancak ölen kişi söz konusu olduğunda KVKK başvurusu genellikle sonuçsuz kalmaktadır. Mirasçılar, taleplerini öncelikle ilgili kurumun özel mevzuatına dayandırmalıdır. Örneğin, sağlık verisi için ilgili hastane veya Sağlık Bakanlığı’na başvurulması gerekir.
Kurumdan olumsuz yanıt alınması veya özel mevzuatın yetersiz kaldığı durumlarda, kişilik haklarının korunması veya miras hukukundan doğan talepler için Sulh Hukuk Mahkemeleri veya genel mahkemeler görevlidir. Yargı yoluna başvururken, talebin dayanağının KVKK değil, Medeni Kanun veya ilgili özel kanunlar olduğunu belirtmek hukuki sürecin doğru ilerlemesi açısından önemlidir.
Delil ve İspat Yükü
Başvurularda ispat yükü, başvuranın yasal mirasçı olduğunun kanıtlanmasına dayanır. Bu süreçte sunulacak belgelerin doğruluğu ve güncelliği, talebin kabul edilebilirliği açısından kritik öneme sahiptir.
- Gerekli Belgeler: Veraset ilamı (mirasçılık belgesi), başvuranın kimlik bilgileri ve talep edilen verinin türüne göre ilgili özel mevzuata atıf yapan dilekçe.
- Ayrıştırma Yükümlülüğü: Talep edilen verinin, yaşayan üçüncü kişilerin verilerini içerip içermediği veri sorumlusu tarafından titizlikle ayrıştırılmalıdır.
Dijital Miras ve Hizmet Sağlayıcı Sözleşmelerinin Etkisi
Ölen kişinin dijital varlıkları üzerindeki tasarruf yetkisi, büyük ölçüde ilgili hizmet sağlayıcının kullanıcı sözleşmesinde yer alan hükümlere ve platformun sunduğu “hesap yönetimi” araçlarına bağlıdır. Birçok sosyal medya platformu, hesap sahibinin vefatı durumunda hesabın anıtlaştırılması, dondurulması veya yasal mirasçılara devredilmesi için önceden belirlenmiş dijital vasiyet veya temsilci atama seçenekleri sunmaktadır. Bu seçeneklerin kullanılmadığı durumlarda, platformlar genellikle KVKK hükümlerini değil, kendi hizmet şartlarını ve yerel mahkeme kararlarını esas alarak veri paylaşımını değerlendirir.
Hizmet sağlayıcıya yapılan başvurularda, sözleşme metninde yer alan “hesap devri” veya “erişim” maddelerinin incelenmesi, talebin reddedilme riskini azaltan temel bir adımdır. Eğer platformun merkezi yurt dışında ise, verilerin aktarımı veya erişimi konusunda uluslararası özel hukuk kuralları ve ilgili ülkenin veri koruma mevzuatı da sürece dahil olabilir. Bu nedenle, sadece veraset ilamı sunmak her zaman yeterli olmayıp, platformun veri gizliliği politikasına uygun bir talep metni oluşturulması gerekmektedir.
Üçüncü Kişilerin Verilerinin Korunması ve Ayrıştırma Yükümlülüğü
Ölen kişinin verilerine erişim talebi, aynı kayıt içerisinde yer alan yaşayan üçüncü kişilerin kişisel verilerini tehlikeye atmamalıdır. Veri sorumlusu, mirasçıya veri sağlarken, ölen kişi ile yazışan veya etkileşimde bulunan diğer yaşayan kişilerin özel hayatının gizliliğini korumakla yükümlüdür. Bu durum, talep edilen verilerin “ayrıştırılması” veya “maskelenmesi” işlemini zorunlu kılar; aksi takdirde veri sorumlusu, üçüncü kişilerin verilerini hukuka aykırı olarak ifşa ettiği gerekçesiyle sorumluluk altına girebilir.
Mirasçılar, talep dilekçelerinde yalnızca ölen kişiye ait olan veya miras hukukunu doğrudan ilgilendiren verileri spesifik olarak belirtmelidir. Örneğin, bir e-posta hesabının tamamına erişim talep etmek yerine, belirli bir dönemdeki fatura veya sözleşme içeriklerine odaklanmak, veri sorumlusunun “üçüncü kişi verilerini koruma” gerekçesiyle başvuruyu reddetme ihtimalini düşürür. Talep edilen verinin kapsamı ne kadar dar ve hukuki menfaatle ne kadar doğrudan ilişkili ise, veri sorumlusunun olumlu yanıt verme olasılığı o kadar artmaktadır.
Yargısal Süreçlerde İspat ve İhtiyati Tedbirin Rolü
Ölen kişinin verilerine erişimin engellendiği veya verilerin silinme riski taşıdığı durumlarda, genel mahkemeler nezdinde ihtiyati tedbir talep edilmesi gerekebilir. Özellikle dijital verilerin silinmesi veya hesabın kapatılması, mirasın tespiti veya hak kaybı açısından telafisi güç zararlar doğuracaksa, mahkemeden verilerin korunması yönünde bir tedbir kararı istenmelidir. Bu süreçte, verinin neden önemli olduğu, hangi mirasçılık hakkını desteklediği ve neden acil bir korumaya ihtiyaç duyulduğu somut delillerle ortaya konulmalıdır.
İhtiyati tedbir taleplerinde, verinin “delil niteliği” taşıdığına dair sunulan belgeler, davanın seyrini doğrudan etkiler. Eğer veri, bir alacak davası veya miras paylaşımı için kritik bir kanıt ise, bu durumun dilekçede açıkça belirtilmesi, mahkemenin veri sorumlusuna karşı daha hızlı bir koruma kararı almasını sağlar. Unutulmamalıdır ki, tedbir kararı verinin içeriğini doğrudan mirasçıya teslim etmez; yalnızca verinin yok edilmesini engelleyerek yargılama süresince güvence altına alınmasını sağlar.
Sıkça Sorulan Sorular
Vefat eden yakınımın banka hesap hareketlerini KVKK ile görebilir miyim?
Hayır. Bankalar KVKK kapsamında değil, bankacılık mevzuatı ve miras hukuku kurallarına tabidir. Veraset ilamı ile bankaya başvurulmalı, sonuç alınamazsa mahkeme yoluna gidilmelidir.
Ölen kişinin verilerinin internette izinsiz paylaşılması suç mudur?
KVKK kapsamında Kurul ceza kesmeyebilir; ancak bu durum hatıraya hakaret veya mirasçıların kişilik haklarının ihlali kapsamında Türk Ceza Kanunu ve Türk Medeni Kanunu uyarınca dava konusu edilebilir.
Sağlık verilerine ulaşmak için en kısa yol nedir?
E-Nabız sisteminde hayattayken mirasçıların erişimine izin verilmişse süreç kolaylaşır. Aksi takdirde, veraset ilamı ile ilgili sağlık kuruluşuna başvurulması gerekir.
KVKK başvurusu neden reddedilir?
KVKK, yaşayan gerçek kişileri korur. Ölen kişi ilgili kişi tanımına girmediği için, Kurul bu başvuruları işlem yapılamaz gerekçesiyle reddeder.