İş Sözleşmeleri Feshi Nasıl Yapılır?

Fesih Türleri ve Temel Ayrım

İş hukukunda fesih, temel olarak iki ana başlıkta incelenir. Bildirimli (süreli) fesih, belirsiz süreli iş sözleşmelerinde tarafların kanunda öngörülen ihbar sürelerine uyması veya bu sürelerin ücretini ödemesi gereken fesih türüdür.

Haklı nedenle (derhal) fesih ise, İş Kanunu’nda sayılan sağlık, ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık veya zorlayıcı sebeplerin varlığı halinde, ihbar süresi beklenmeksizin yapılan fesihtir. Bu fesih türünde, tarafların sözleşmeyi derhal sona erdirme hakkı doğar.

Fesih Süreci: Adım Adım Uygulama

Fesih işlemini gerçekleştirirken şu adımların izlenmesi, hukuki süreçlerin sağlıklı yürütülmesi açısından önem arz eder:

• Gerekçelendirme: Fesih nedeni açık ve kesin bir şekilde belirlenmelidir.
• Savunma Alma: İşçinin davranışı veya verimi nedeniyle yapılacak fesihlerde, işverenin fesihten önce işçinin savunmasını yazılı olarak alması zorunludur.
• Yazılı Bildirim: Fesih bildirimi mutlaka yazılı yapılmalı ve karşı tarafa tebliğ edilmelidir.
• İhbar Sürelerine Uyma: Bildirimli fesihte, işçinin kıdemine göre belirlenen ihbar süreleri dikkate alınmalıdır.

“Av. Vedat Can SÜNERİN
İş sözleşmesinin feshinde en kritik nokta, feshin türüne göre belirlenen usul kurallarına tam uyum sağlamaktır. Özellikle işveren tarafından yapılan fesihlerde, savunma alma yükümlülüğü ve fesih bildiriminin yazılı yapılması, ispat hukuku açısından hayati öneme sahiptir. Haklı nedenle fesihlerde ise 6 iş günlük hak düşürücü sürenin kaçırılması, fesih hakkının kaybedilmesine yol açabilir. Bu nedenle, her fesih süreci kendi özel şartları ve yasal süreleri içerisinde titizlikle değerlendirilmelidir.”

Görevli Merci, Süre ve Başvuru Yolu

İş sözleşmesinin feshinden kaynaklanan uyuşmazlıklarda görevli mahkeme İş Mahkemeleridir; ancak dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır. Haklı fesih hakkı, olayın öğrenilmesinden itibaren 6 iş günü ve her halde fiilin gerçekleşmesinden itibaren 1 yıl içinde kullanılmalıdır.

İş güvencesi kapsamında olan işçiler, fesih bildiriminden itibaren 1 ay içinde arabulucuya başvurmalıdır. Kıdem, ihbar ve kötüniyet tazminatı gibi alacaklar için genel zamanaşımı süresi 5 yıldır.

Çalışma Koşulu Değişikliği ile Fesih Farkı

Çalışma koşullarında esaslı bir değişiklik, işçinin yazılı onayını gerektirir. İşçi bu değişikliği 6 iş günü içinde yazılı olarak kabul etmezse, değişiklik işçi için geçerli sayılmaz.

İşveren, bu değişikliği geçerli bir nedene dayandırarak fesih bildiriminde bulunabilir. Ancak bu süreç, doğrudan fesih işleminden farklı olarak “değişiklik feshi” prosedürüne tabidir ve işçinin onayının alınması temel şarttır.

Rekabet Yasağı ve Gizlilik

Sözleşmede yer alan rekabet yasağı ve gizlilik hükümleri, iş ilişkisi sona erse dahi tarafları bağlayabilir. Bu hükümlerin geçerliliği, ölçülülük ilkesi çerçevesinde değerlendirilir.

Yasak; yer, zaman ve konu bakımından makul sınırları aşmamalıdır. İşçinin ekonomik geleceğini tamamen kısıtlayan veya makul olmayan süreleri içeren yasaklar, hukuki geçerlilik açısından risk taşır.

Uygulamada Sık Yapılan Hatalar

İşçinin davranışı nedeniyle yapılan fesihte savunma alınmaması, feshin geçersiz sayılmasına neden olur. Fesih bildiriminin yazılı yapılmaması, ispat yükümlülüğü açısından işvereni zor durumda bırakır.

Haklı fesih için öngörülen 6 iş günü kuralına uyulmadan yapılan fesihler, haksız fesih olarak değerlendirilebilir. Bu nedenle, fesih gerekçesinin oluştuğu tarihin doğru tespiti büyük önem taşır.

İş Sözleşmesi Türüne Göre Fesih Usulleri

İş sözleşmesinin türü, feshin nasıl gerçekleştirileceği ve tarafların yükümlülükleri üzerinde belirleyici bir etkiye sahiptir. Belirsiz süreli sözleşmelerde fesih, kanunda öngörülen ihbar sürelerine uyularak veya bu sürelerin ücreti peşin ödenerek gerçekleştirilirken, belirli süreli sözleşmelerde kural olarak süre bitimiyle kendiliğinden sona erme esastır. Belirli süreli sözleşmelerde, sürenin dolmasından önce tarafların tek taraflı iradesiyle fesih yapılması, ancak haklı bir nedenin varlığı halinde mümkündür. Aksi takdirde, sözleşme süresinden önce haksız yere feshedilen taraf, sözleşme süresinin sonuna kadar olan ücret alacaklarını talep etme hakkına sahip olabilir.

Deneme süreli iş sözleşmelerinde ise fesih süreci, deneme süresi içerisinde taraflara sağlanan kolaylıklar nedeniyle farklılık gösterir. Deneme süresi içerisinde taraflar, ihbar süresine uymaksızın ve tazminat ödemeksizin sözleşmeyi feshedebilirler. Ancak bu hakkın kullanımı, deneme süresinin bitiminden önce gerçekleşmelidir. Deneme süresi dolduktan sonra yapılan fesihler, sözleşmenin belirsiz süreli hale gelmesi nedeniyle genel fesih hükümlerine ve ihbar sürelerine tabi olur. Bu nedenle, deneme süresinin başlangıç ve bitiş tarihlerinin sözleşmede açıkça belirtilmesi, tarafların fesih yetkilerini doğru kullanmaları açısından kritik bir öneme sahiptir.

Fesih Bildiriminde İspat ve Belgelendirme

Fesih bildiriminin yazılı yapılması, uyuşmazlık durumunda ispat yükümlülüğünü yerine getirmek için zorunlu bir adımdır. Sözlü olarak yapılan fesih beyanları, işçi tarafından reddedildiğinde veya işverenin fesih iradesini kanıtlaması gerektiğinde hukuki belirsizlik yaratır. Fesih bildiriminin noter kanalıyla, iadeli taahhütlü posta yoluyla veya işçinin imzasını taşıyan bir tutanakla yapılması, bildirimin içeriğinin ve tebliğ tarihinin kesin olarak belirlenmesini sağlar. Özellikle işçinin savunmasının alındığı durumlarda, savunma tutanağı ile fesih bildiriminin ayrı belgeler olarak düzenlenmesi ve her iki belgenin de taraflarca imzalanması, sürecin şeffaflığını artırır.

İşveren tarafından yapılan fesihlerde, fesih nedeninin bildirimde açık ve kesin bir şekilde belirtilmesi, işçinin savunma hakkını kullanabilmesi için şarttır. Fesih bildiriminde genel ifadeler kullanmak yerine, feshin dayandığı somut olayların ve ilgili kanun maddelerinin belirtilmesi, ileride açılabilecek bir davada işverenin elini güçlendirir. İşçi, fesih bildiriminin kendisine tebliğ edildiği tarihten itibaren yasal süreler içerisinde haklarını arayabilir. Bu nedenle, tebligatın yapıldığına dair belgelerin (teslim fişi, kargo takip belgesi vb.) saklanması, işveren için en önemli savunma delilidir. Fesih bildiriminin içeriğinde değişiklik yapılması veya sonradan yeni gerekçeler eklenmesi, yargılama sürecinde feshin geçerliliğini olumsuz etkileyebilir.

İşçinin Fesih Hakkı ve İstifa Süreci

İşçi, belirli şartların varlığı halinde iş sözleşmesini haklı nedenle derhal feshetme hakkına sahiptir. İş Kanunu’nda düzenlenen sağlık sebepleri, ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık veya iş yerinde işin durması gibi zorlayıcı nedenler, işçiye kıdem tazminatı hakkını koruyarak sözleşmeyi sona erdirme imkanı tanır. İşçi, bu hakkını kullanırken fesih bildirimini yazılı yapmalı ve haklı nedenini açıkça ifade etmelidir. Haklı neden olmaksızın yapılan istifalarda ise işçi, ihbar süresine uymakla yükümlüdür; aksi takdirde işverene ihbar tazminatı ödeme yükümlülüğü doğabilir.

İşçinin istifa iradesinin baskı altında veya yanıltılarak alındığı iddiaları, uygulamada sıkça karşılaşılan uyuşmazlık konularındandır. İşçinin istifa dilekçesini kendi el yazısıyla yazması ve tarih atması, iradesinin serbestçe oluştuğuna dair önemli bir delil teşkil eder. İşveren, istifa eden işçiden ibraname alırken, ödenen tutarların açıkça belirtilmesine ve işçinin haklarını saklı tutma imkanına dikkat etmelidir. İstifa sonrası işçinin işsizlik ödeneğinden yararlanması, feshin haklı bir nedene dayanıp dayanmadığına bağlı olarak kurum tarafından değerlendirilir. Bu nedenle, fesih sürecinde tarafların iradelerini net bir şekilde ortaya koyan yazılı belgeler, ileride doğabilecek hak kayıplarının önlenmesinde temel dayanak noktasıdır.

Sıkça Sorulan Sorular