İşveren Danışmanlığı Bakımından İş Sağlığı ve Güvenliği Yükümlülükleri

İSG Süreçlerinde Uygulanabilir Adımlar

İşverenlerin İSG süreçlerini yönetirken takip etmesi gereken temel adımlar, işyerinin fiziksel ve operasyonel güvenliğini sağlamaya yöneliktir. Bu adımların eksiksiz uygulanması, olası iş kazalarının önlenmesi ve yasal denetimlerde işverenin özen borcunu kanıtlaması açısından kritiktir.

• Risk Değerlendirmesi: İşyerindeki tehlikelerin belirlenmesi, risklerin analiz edilmesi ve önleyici tedbirlerin planlanması zorunludur.
• İSG Profesyonelleri: İşyerinin tehlike sınıfına uygun olarak iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi ve diğer sağlık personeli İSG-KATİP üzerinden görevlendirilmelidir.
• Eğitim ve Bilgilendirme: Çalışanlara işe başlamadan önce ve periyodik olarak temel İSG eğitimleri verilmeli ve bu eğitimler kayıt altına alınmalıdır.
• Acil Durum Planları: Yangın, tahliye ve ilk yardım gibi acil durumlar için planlar hazırlanmalı, ekipler oluşturulmalı ve tatbikatlar yapılmalıdır.
• Sağlık Gözetimi: Çalışanların işe girişlerinde ve periyodik olarak sağlık muayeneleri yapılmalı, işe uygunlukları belgelenmelidir.
• Kişisel Koruyucu Donanım (KKD): Risklerin kaynağında önlenemediği durumlarda, çalışana uygun KKD sağlanmalı ve kullanımı denetlenmelidir.
• Kayıt ve Bildirim: İş kazası ve meslek hastalıkları kayıt altına alınmalı ve yasal süresi içinde Sosyal Güvenlik Kurumu’na (SGK) bildirilmelidir.

Fesih, Disiplin ve Ücret Süreçlerinde İSG

İSG kurallarına aykırı davranan çalışanın iş sözleşmesi, işverenin haklı fesih nedenleri kapsamında değerlendirilebilir; ancak bu süreçte tutanaklar ve uyarılar delil teşkil eder. İSG talimatlarına uymayan çalışanlar için işyeri disiplin yönetmeliği işletilmeli, savunma alınmalı ve süreç yazılı hale getirilmelidir.

İSG tedbirlerinin maliyeti hiçbir şekilde çalışana yansıtılamaz; bu durum kanunen yasaktır. İşveren, İSG hizmetlerini dışarıdan (OSGB) alsa dahi, yasal sorumluluğu devam eder ve bu maliyet tamamen işverene aittir.

“Av. Vedat Can SÜNERİN
İş sağlığı ve güvenliği süreçlerinde işverenin sorumluluğu, profesyonel hizmet alımıyla devredilemez bir nitelik taşır. İşveren, dışarıdan aldığı hizmetin sahada fiilen uygulanıp uygulanmadığını denetlemekle yükümlüdür. Sadece evrak düzenlemek yerine, risk analizlerinin güncelliğini korumak ve çalışanların İSG talimatlarına uyumunu disiplin süreçleriyle takip etmek, olası hukuki uyuşmazlıklarda işverenin özen borcunu kanıtlaması için en güvenli yoldur. İSG-KATİP üzerindeki görevlendirmelerin eksiksiz yapılması ve kayıtların düzenli tutulması, idari yaptırımlardan korunmak adına temel bir gerekliliktir.”

Uygulamada Sık Yapılan Hatalar

Sorumluluk devri yanılgısı, iş güvenliği uzmanı veya OSGB ile sözleşme yapılması halinde işverenin İSG sorumluluğunun ortadan kalktığı düşüncesidir. Oysa işveren denetim ve gözetim yükümlülüğünü her zaman sürdürür.

İSG süreçlerinin sadece evrak doldurmak olarak görülmesi, sahadaki fiili uygulamaların eksik kalmasına neden olur. Denetimlerde evrakın varlığı kadar, sahadaki uygulamanın evrakla uyumu da incelenir. Ayrıca risk değerlendirmesi veya acil durum planlarının değişen çalışma koşullarına göre güncellenmemesi, en sık karşılaşılan idari eksikliklerdendir.

Görevli Merci ve İdari Süreçler

İSG mevzuatının uygulanması ve denetimi Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından yürütülür. İşverenler, İSG-KATİP sistemi üzerinden profesyonel görevlendirmelerini yapmalı ve onaylı defter gibi temel kayıtları tutmalıdır.

İş kazası durumunda, kazanın gerçekleştiği tarihten itibaren yasal süresi içinde SGK’ya bildirim yapılması zorunludur. İdari para cezalarına karşı tebliğ tarihinden itibaren belirlenen yasal süre içinde Sulh Ceza Hakimliği’ne itiraz edilebilir.

İşverenlerin İSG Yükümlülüklerinde Denetim ve Gözetim Sınırları

İşveren, İSG profesyonelleri ile sözleşme yapmış olsa dahi, işyerindeki çalışma ortamının güvenliğini bizzat denetleme ve gözetme yükümlülüğünü korur. Bu yükümlülük, işverenin işyerindeki tehlikeleri öngörme ve bu tehlikelere karşı teknik önlemleri alma sorumluluğunu içerir; profesyonel hizmet alımı yalnızca teknik danışmanlık desteği sağlar. İşveren, İSG uzmanının önerilerini dikkate almadığı veya bu önerilerin uygulanması için gerekli bütçeyi ayırmadığı durumlarda, meydana gelen iş kazalarından doğrudan hukuki ve cezai sorumluluk taşır.

Uygulamada işverenlerin, İSG uzmanının hazırladığı risk değerlendirme raporlarını okumadan onaylaması ciddi bir risk teşkil eder. İşveren, raporun içeriğini işyerinin fiili çalışma koşullarıyla karşılaştırmalı ve eksiklikleri uzmanla birlikte gidermelidir. Sadece kağıt üzerinde var olan bir risk değerlendirmesi, denetimlerde işverenin özen borcunu yerine getirmediğinin bir kanıtı olarak kabul edilebilir. Bu nedenle, işverenlerin İSG uzmanı ile düzenli toplantılar yapması ve alınan kararları onaylı deftere işleyerek kayıt altına alması, sorumluluğun paylaşımı değil, yönetimi açısından elzemdir.

İş Kazası Sonrası Yükümlülükler ve Delil Yönetimi

Bir iş kazası meydana geldiğinde, işverenin ilk yükümlülüğü kazayı derhal kayıt altına almak ve yasal süresi içinde Sosyal Güvenlik Kurumu’na bildirimde bulunmaktır. Bildirim süreci, kazanın gerçekleştiği günden itibaren üç iş günü içinde elektronik ortamda yapılmalıdır; bu sürenin aşılması idari para cezası ile sonuçlanır. İşveren, kaza anında olay yerinde bulunan tanıkların ifadelerini yazılı olarak almalı ve kaza mahallinin fotoğraflarını çekerek delil bütünlüğünü korumalıdır.

Kaza sonrası süreçte işverenin tutması gereken en önemli belge, kaza inceleme raporudur. Bu rapor; kazanın nasıl meydana geldiğini, hangi İSG kuralının ihlal edildiğini veya hangi teknik önlemin yetersiz kaldığını objektif bir şekilde ortaya koymalıdır. Eğer kaza, çalışanın İSG talimatlarına aykırı davranışı sonucu oluşmuşsa, işverenin daha önce çalışana verdiği eğitim belgeleri ve imzalattığı İSG talimatnameleri, işverenin sorumluluğunu sınırlandıran en güçlü savunma araçlarıdır. Bu belgelerin eksikliği, işverenin eğitim yükümlülüğünü yerine getirmediği şeklinde yorumlanabilir.

İSG Eğitimlerinin Hukuki Geçerlilik Şartları

İşverenlerin çalışanlara verdiği İSG eğitimlerinin hukuken geçerli sayılabilmesi için eğitimlerin içeriğinin, süresinin ve yönteminin işyerinin tehlike sınıfına uygun olması gerekir. Eğitimler, işe başlamadan önce, çalışma yeri veya iş değişikliğinde, iş ekipmanının değişmesi halinde veya iş kazası sonrası işe dönüşlerde tekrarlanmalıdır. Eğitimlerin verildiğine dair düzenlenen belgelerde, eğitimin konusu, süresi, eğitmenin adı ve çalışanın imzası mutlaka bulunmalıdır; imzasız veya eksik içerikli eğitim belgeleri denetimlerde geçersiz sayılır.

Eğitimlerin sadece teorik anlatımla sınırlı kalması, özellikle yüksek tehlikeli işyerlerinde yeterli görülmeyebilir. İşveren, çalışanın verilen eğitimi anlayıp anlamadığını pratik uygulamalarla test etmeli ve bu test sonuçlarını da kayıt altına almalıdır. Çalışanın İSG kurallarına uymaması durumunda, işverenin bu çalışana yönelik disiplin sürecini işletmesi ve uyarıda bulunması, işverenin “gözetim yükümlülüğünü” yerine getirdiğini gösteren bir diğer önemli delildir. Eğitim kayıtlarının dijital ortamda yedeklenmesi, olası bir incelemede belgelere erişimi kolaylaştırır.

Sık Sorulan Sorular