SGK Kayıtları, İşyeri Belgeleri ve Tanık Delili

Hizmet Tespiti Davasında İspat Yükü ve Delil Türleri

Hizmet tespiti davalarında ispat yükü kural olarak davacı işçidedir. İşçi, çalışmanın fiilen gerçekleştiğini ispatlamakla yükümlüdür. İspat sürecinde kullanılan deliller iki ana grupta toplanır:

• Yazılı Belgeler: İşçinin işyerinde çalıştığını gösteren ücret bordroları, işe giriş bildirgesi, banka dekontları, işyeri özlük dosyası, vardiya çizelgeleri, servis listeleri, iş güvenliği evrakı ve şirket içi yazışmalar en güçlü delillerdir.
• Tanık Delili: Yazılı belgenin bulunmadığı veya yetersiz olduğu durumlarda tanık beyanlarına başvurulur. Mahkeme, tanıkların çalışmayı bizzat gözlemleyebilecek konumda olup olmadığını titizlikle değerlendirir.

Tanık Seçiminde Dikkat Edilmesi Gerekenler

Tanık beyanlarının ispat gücünü belirleyen en önemli unsur tanıkların çalışma ortamına yakınlığıdır. Bordro tanıkları, ihtilaf konusu dönemde aynı işyerinde çalıştığı resmi kayıtlarla sabit olan kişilerdir. Bu kişilerin ifadeleri, çalışma olgusunun varlığı konusunda en güçlü delil olarak kabul edilir.

Bordro tanıklarının bulunmaması durumunda, davalı işyerine komşu olan işyerlerinde çalışan veya işverenlik yapan, davacının çalışmasını bizzat gözlemleyebilecek kişiler olan komşu işyeri tanıklarına başvurulur. Mahkeme, tanıkların çalışmayı bizzat gözlemleyebilecek konumda olup olmadığını titizlikle değerlendirir.

“Av. Vedat Can SÜNERİN
Hizmet tespiti davalarında ispat yükü işçide olsa da mahkemenin re’sen araştırma yetkisi süreci belirler. Yazılı belgelerin bulunmadığı durumlarda tanık beyanlarının, çalışmanın geçtiği dönemde işyerinde bulunmuş veya komşu işyerlerinde çalışmış kişilerce yapılması ispatın gücünü artırır. Sadece tanık beyanına dayanmak yerine, işyerine ait vergi kayıtları, belediye ruhsatları ve işe giriş bildirgeleri gibi resmi belgelerin dosyaya kazandırılması, davanın seyri açısından kritik bir öneme sahiptir. Arabuluculuk şartına tabi olmayan bu davalarda, hak düşürücü sürelerin başlangıcı dikkatle takip edilmelidir.”

İşyeri Sicil Dosyası ve Kurum Denetim Raporları

Sosyal Güvenlik Kurumu nezdinde tutulan işyeri sicil dosyası, bir işyerinin faaliyet süresini ve denetim geçmişini ortaya koyan resmi bir veri havuzudur. Mahkeme, işverenin Kuruma verdiği dönem bordrolarını ve Kurum müfettişleri tarafından düzenlenen denetim raporlarını celp ederek, iddia edilen çalışma dönemiyle işyerinin faal olduğu dönemlerin örtüşüp örtüşmediğini denetler.

Kurum denetim raporları, işyerinde yapılan fiili tespitleri içerdiği için ispat yükünün yönünü değiştirebilecek kadar güçlü bir delil niteliği taşır. Eğer işyeri o tarihlerde kapalıysa veya Kurum kayıtlarında hiç işçi çalıştırmadığı görülüyorsa, tanık beyanları tek başına çalışmanın varlığını kanıtlamaya yetmeyebilir.

Hak Düşürücü Süre ve İstisnaları

Hizmet tespiti davası için 5 yıllık hak düşürücü süre öngörülmüştür. Süre, çalışmanın geçtiği yılın sonundan itibaren işlemeye başlar. Ancak, işçinin işe giriş bildirgesinin verilmesi, primlerinin yatırılması veya Kurum tarafından yapılan bir denetimde çalışmanın tespit edilmesi gibi durumlarda hak düşürücü süre işlemez.

Bu istisnalar, çalışmanın Kurum tarafından bilindiği halleri kapsar. İşçinin işe giriş bildirgesinin verilmesi veya primlerinin yatırılması gibi durumlar, çalışmanın Kurum tarafından kayıt altına alındığını gösterdiğinden hak düşürücü süre işlemez.

Görevli Mahkeme ve Dava Şartları

Hizmet tespiti davalarında görevli mahkeme İş Mahkemeleridir. İş mahkemesi bulunmayan yerlerde ise Asliye Hukuk Mahkemeleri, İş Mahkemesi sıfatıyla davaya bakar. Hizmet tespiti davası açmadan önce Sosyal Güvenlik Kurumu’na idari başvuru yapılması bir dava şartı değildir; doğrudan iş mahkemesinde dava açılabilir.

Ayrıca bu dava türü, işçilik alacakları davasından farklı olarak arabuluculuk dava şartına tabi değildir. Kamu düzenine ilişkin olması nedeniyle mahkeme, tarafların sunduğu delillerle bağlı kalmayıp gerçeği ortaya çıkarmak için re’sen araştırma yapar.

İşyeri Kayıtlarının İspat Gücü ve Elektronik Verilerin Rolü

Geleneksel kağıt üzerindeki belgelerin yanı sıra, günümüzde işyerinde kullanılan dijital sistemler ve elektronik kayıtlar hizmet tespiti davalarında ispatı kolaylaştıran önemli araçlardır. İşçinin işyerine giriş çıkışını kaydeden turnike sistemleri, parmak izi okuyucuları veya yüz tanıma verileri, çalışmanın fiilen gerçekleştiği günleri ve saatleri somut olarak ortaya koyar. Bu verilerin mahkemeye sunulması, tanık beyanlarının doğruluğunu teyit eden teknik bir dayanak oluşturur.

İşyerinde kullanılan kurumsal e-posta yazışmaları, işçinin işveren adına yaptığı işlemler veya işverenle olan görev talimatı içerikli mesajlaşmalar da çalışmanın varlığını kanıtlayan yan delillerdir. Özellikle işçinin işyerindeki hiyerarşik konumunu ve yaptığı işin niteliğini gösteren bu tür dijital izler, bordro dışı çalışmanın ispatında mahkemenin re’sen araştırma yetkisi kapsamında değerlendirilir. İşveren tarafından tutulan vardiya çizelgeleri veya işçi tarafından imzalanan teslim tutanakları gibi belgelerin, Kurum kayıtlarıyla çelişmesi durumunda mahkeme, işyerinin gerçek çalışma düzenini belirlemek için bu belgeleri esas alır.

İşyeri Sicil Dosyası ve Kurum Denetim Raporlarının Etkisi

Sosyal Güvenlik Kurumu nezdinde tutulan işyeri sicil dosyası, bir işyerinin faaliyet süresini, işçi çalıştırma kapasitesini ve denetim geçmişini ortaya koyan resmi bir veri havuzudur. Mahkeme, hizmet tespiti davasında işverenin Kuruma verdiği dönem bordrolarını, işyeri bildirgelerini ve Kurum müfettişleri tarafından düzenlenen denetim raporlarını celp ederek, iddia edilen çalışma dönemiyle işyerinin faal olduğu dönemlerin örtüşüp örtüşmediğini denetler. Eğer işyeri o tarihlerde kapalıysa veya Kurum kayıtlarında hiç işçi çalıştırmadığı görülüyorsa, tanık beyanları tek başına çalışmanın varlığını kanıtlamaya yetmeyebilir.

Kurum denetim raporları, işyerinde yapılan fiili tespitleri içerdiği için ispat yükünün yönünü değiştirebilecek kadar güçlü bir delil niteliği taşır. Örneğin, bir işyerinde yapılan denetimde işçinin ismi tutanakta yer alıyorsa, bu durum çalışmanın Kurum tarafından bilindiği anlamına gelir ve hak düşürücü sürenin işlemesini engeller. Ancak denetim raporunda işçinin isminin geçmemesi, çalışmadığı anlamına gelmez; bu durumda işçi, diğer yan delillerle (banka kayıtları, işyeri giriş kartları, e-posta yazışmaları) çalışmasını ispat etme imkanına sahiptir.

Tanık Beyanlarının Değerlendirilmesinde Mahkemenin Yaklaşımı

Mahkeme, tanık beyanlarını değerlendirirken tanığın işyerindeki konumu ve çalışmayı gözlemleme imkanını esas alır. Sadece davacı ile aynı sosyal çevrede bulunan veya işyerinde çalışmadığı anlaşılan kişilerin beyanları, ispat gücü açısından zayıf kabul edilir. İhtilaf konusu dönemde işyerinde sigortalı olarak çalışmış bordro tanıklarının beyanları, çalışmanın varlığına dair en güçlü tanık delili olarak görülür. Bu tanıkların, işçinin yaptığı işi, çalışma saatlerini ve işyerindeki hiyerarşiyi detaylandırabilmesi, mahkemenin kanaat oluşturmasında belirleyici olur.

Komşu işyeri tanıklarının beyanları ise, işyerinin fiziksel yapısı ve işçinin işyerine giriş çıkışını gözlemleyebilecek konumda olmaları şartıyla dikkate alınır. Mahkeme, tanıkların beyanlarındaki çelişkileri gidermek için taraflara soru sorma hakkı tanıyabilir veya tanıkların o dönemde gerçekten o işyerinde bulunup bulunmadığını vergi kayıtları üzerinden sorgulayabilir. Tanık beyanlarının, işyerine ait resmi belgelerle desteklenmediği durumlarda, mahkeme genellikle davanın reddine karar vermektedir; bu nedenle tanık delili, her zaman yazılı belgelerle desteklenmelidir.

Sıkça Sorulan Sorular