Hizmet Tespiti Davası Dosyasında SGK Kayıtları ve Tanık Delili

Hizmet Tespiti Davasında 5 Yıllık Hak Düşürücü Süre

Hizmet tespiti davalarında uygulanan 5 yıllık süre, hukuki niteliği itibarıyla bir hak düşürücü süredir. Bu süre, çalışmanın geçtiği yılın sonundan itibaren başlar ve dolduğunda dava açma hakkı tamamen sona erer. Zamanaşımı kurumundan farklı olarak, bu süre tarafların itirazına bağlı olmaksızın mahkeme tarafından re’sen gözetilir.

Hak düşürücü sürenin işlemediği istisnai durumlar, Kurumun çalışmadan haberdar olduğu hallerdir. İşveren tarafından işe giriş bildirgesi verilmişse, aylık prim ve hizmet belgesi düzenlenmişse veya Kurum müfettişleri tarafından yapılan denetimlerde çalışma tespit edilmişse, 5 yıllık süre kuralı uygulanmaz. Kesintisiz devam eden çalışmalarda ise süre, çalışmanın sona erdiği yılın sonundan itibaren hesaplanır.

İspat Yöntemleri: SGK Kayıtları ve Yazılı Belgeler

Mahkemeler, kamu düzenini ilgilendiren hizmet tespiti davalarında re’sen araştırma ilkesiyle hareket eder. İspat sürecinde en güçlü deliller, işçinin işyerindeki varlığını kanıtlayan yazılı belgelerdir. İşe giriş bildirgesi, imzalı ücret bordroları, banka dekontları ve işyeri özlük dosyası, çalışmanın fiilen gerçekleştiğini gösteren temel belgelerdir.

İşyeri kayıtlarının incelenmesi sırasında, davalı işyerinin ilgili dönemlere ait aylık prim ve hizmet belgeleri Kurumdan celp edilir. Eğer işçi bordrolarda yer almasına rağmen çalışma gün sayısı eksik bildirilmişse, bu durum bordro kayıtlarının gerçeği yansıtmadığının bir göstergesi olarak kabul edilir. Mahkeme, işverenden sunulan belgelerin gerçekliğini ve işçinin çalışma saatlerini titizlikle denetler.

“Av. Vedat Can SÜNERİN
Hizmet tespiti davalarında ispat yükü, çalışmanın fiilen gerçekleştiğini kanıtlamaya yöneliktir. Mahkemeler, re'sen araştırma ilkesi gereği tanık beyanlarının mutlaka bordro kayıtları veya komşu işyeri bilgileri gibi somut verilerle desteklenmesini bekler. Sadece tanık anlatımlarına dayalı bir ispat süreci, mahkeme nezdinde yeterli görülmeyebilir. Bu nedenle, dava açılmadan önce eldeki yazılı belgelerin, SGK kayıtlarının ve tanıkların çalışma dönemlerinin birbiriyle uyumlu olup olmadığının titizlikle kontrol edilmesi, davanın seyri açısından belirleyici bir öneme sahiptir.”

Tanık Delilinin Değerlendirilmesi ve İspat Gücü

Yazılı belgenin bulunmadığı veya yetersiz olduğu durumlarda tanık beyanlarına başvurulur. Ancak mahkemeler, sadece tanık anlatımlarına dayanarak hüküm kurmaz; tanıkların çalışmayı bizzat görmüş olmaları şarttır. İhtilaflı dönemde aynı işyerinde çalıştığı resmi kayıtlarla sabit olan bordro tanıkları, ispat sürecinde en yüksek güce sahip kişilerdir.

Bordro tanığı bulunamayan hallerde, komşu işyeri çalışanları veya işverenleri tanık olarak dinletilebilir. İşyeriyle bağı bulunmayan veya çalışmayı bizzat gözlemlemesi mümkün olmayan kişilerin beyanları, mahkeme nezdinde yeterli görülmeyebilir. Tanıkların beyanları, Kurumdan getirilen kayıtlar ve diğer somut verilerle karşılaştırılarak çalışmanın gerçekliği hiçbir kuşkuya yer bırakmayacak şekilde araştırılır.

Görevli Mahkeme ve Dava Süreci

Hizmet tespiti davalarında görevli mahkeme İş Mahkemeleridir. İş mahkemesinin bulunmadığı yerlerde Asliye Hukuk Mahkemeleri, iş mahkemesi sıfatıyla görev yapar. Bu davalar kamu düzenine ilişkin olduğundan, 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu kapsamında zorunlu arabuluculuk dava şartına tabi değildir.

Dava açmadan önce SGK’ya idari bir başvuru zorunluluğu bulunmamaktadır. Dava sürecinde mahkeme, SGK ve vergi dairesinden ilgili kayıtları getirtir ve gerekirse işyerinde keşif yapar. Kurum, davaya feri müdahil olarak katılarak süreci takip edebilir. Dava süresi, delillerin toplanması ve mahkemenin iş yüküne göre değişkenlik gösterir.

İşyeri Kayıtlarının İspat Gücü ve Bordro Tanıklığı

Hizmet tespiti davasında SGK kayıtları, yalnızca işçinin sigortalı gösterilip gösterilmediğini değil, aynı zamanda bildirilen çalışma sürelerinin ve prime esas kazançların doğruluğunu denetlemek için kullanılır. Mahkeme, davalı işyerinin ilgili dönemlere ait aylık prim ve hizmet belgelerini Kurumdan celp ederek, işçinin isminin bu belgelerde yer alıp almadığını veya çalışma gün sayısının eksik bildirilip bildirilmediğini karşılaştırmalı olarak inceler. Eğer işçi, bordrolarda yer almasına rağmen çalışma süresi gerçekte daha uzunsa, bu durum bordro kayıtlarının gerçeği yansıtmadığının bir göstergesi olarak kabul edilir.

İşyeri özlük dosyası, işçinin işe girişinden ayrılışına kadar olan tüm süreci belgeleyen en kritik dokümantasyon setidir. Mahkeme, işverenden işçiye ait imzalı ücret bordroları, çalışma saatlerini gösteren puantaj kayıtları ve iş sözleşmelerini talep eder. Bu belgelerin bulunmaması veya eksik olması, işçinin iddialarını destekleyen tanık beyanlarının ispat gücünü artırır. Ancak bordro tanığı olarak gösterilecek kişilerin, davacı ile aynı dönemde ve aynı işyerinde çalışmış olmaları, kayıtların doğruluğunu teyit etmek açısından mahkemece aranan temel şarttır.

İşyerinde Keşif ve Komşu İşyeri Araştırması

Yazılı delillerin yetersiz kaldığı durumlarda mahkeme, uyuşmazlığın çözümü için işyerinde keşif yapılmasına karar verebilir. Keşif süreci, işyerinin fiziksel varlığının ve çalışma düzeninin yerinde incelenmesini sağlar. Bu aşamada, işyerinin o dönemde faal olup olmadığı, işçinin iddia ettiği işi yapmaya elverişli bir ortamın bulunup bulunmadığı ve işin niteliği gibi hususlar bilirkişi marifetiyle raporlanır. Keşif, özellikle işyerinin kapandığı veya faaliyetine son verdiği durumlarda, tanık beyanlarının doğruluğunu denetlemek için başvurulan bir yöntemdir.

Komşu işyeri araştırması ise, davalı işyerinin çevresinde bulunan ve aynı dönemde faaliyet gösteren diğer işverenlerin veya onların çalışanlarının tanık olarak dinlenmesini kapsar. Mahkeme, bu kişilerin davalı işyerini gözlemleme imkanına sahip olup olmadıklarını sorgular. İşyeriyle hiçbir bağı bulunmayan veya çalışmayı bizzat görmesi mümkün olmayan kişilerin beyanları, ispat sürecinde zayıf delil olarak değerlendirilir. Bu nedenle, tanıkların işyerine olan yakınlığı ve çalışma dönemlerinin çakışması, davanın seyri açısından kritik bir öneme sahiptir.

İdari Başvuru ve Kurum Kayıtlarının Düzeltilmesi

Hizmet tespiti davası açılmadan önce SGK’ya yapılan idari başvurular, davanın ispat sürecini kolaylaştırabilir. İşçi, eksik bildirilen sürelerin düzeltilmesi için Kuruma yazılı talepte bulunabilir; Kurumun bu talebi reddetmesi veya süresi içinde cevap vermemesi, dava açma iradesini somutlaştırır. İdari başvuru, dava şartı olmamakla birlikte, Kurumun elindeki kayıtların mahkemeye sunulmadan önce güncellenmesi veya hataların idari yolla giderilmesi ihtimalini doğurur.

Kurum kayıtlarının düzeltilmesi sürecinde, işçinin elinde bulunan belgelerin Kurum kayıtlarıyla uyumlu olup olmadığı kontrol edilmelidir. Eğer Kurum, işçinin çalışmasını zaten tespit etmişse veya işveren tarafından verilen belgelerde bir çelişki varsa, dava açılmasına gerek kalmadan idari yolla düzeltme yapılabilir. Ancak Kurumun kayıtları kesin olarak reddettiği veya çalışmanın varlığını kabul etmediği durumlarda, yargı yoluna başvurmak tek hukuki çözüm yolu olarak kalır. Bu aşamada, Kurumun tutumu ve eldeki belgelerin niteliği, davanın başarı şansını doğrudan etkiler.

Sık Sorulan Sorular