Hacizden Sonra Satış İsteme Süresi ve Haczin Düşmesi

Satış İsteme Süresinin Başlangıcı ve Hukuki Niteliği

Satış isteme süresi, haciz kararının verildiği tarihten değil, haczin fiilen uygulandığı, yani haciz tutanağının düzenlendiği veya sicile işlendiği tarihten itibaren işlemeye başlar. Bu süre hak düşürücü niteliktedir ve icra müdürlüğü tarafından re’sen gözetilir.

Taşınır ve taşınmaz mallar için satış isteme süresi, 30 Kasım 2021 tarihinde yürürlüğe giren düzenlemelerle bir yıl olarak eşitlenmiştir. Sürenin dolmasıyla birlikte haciz hukuken kendiliğinden düşer; bu durumun tespiti için icra müdürlüğünün ayrıca bir karar almasına gerek yoktur.

Kıymet Takdiri ve Satış Talebi Arasındaki İlişki

Uygulamada en sık karşılaşılan yanılgı, kıymet takdiri talebinin veya bu işleme dair itiraz süreçlerinin satış isteme süresini durdurduğunun düşünülmesidir. Kıymet takdiri, malın değerinin belirlenmesine yönelik bir hazırlık işlemidir ve satış talebi yerine geçmez.

İİK m. 106 uyarınca, satış talebiyle birlikte kıymet takdiri ve satış giderlerinin tamamının peşin olarak yatırılması zorunludur. Eğer yatırılan giderin yetersiz olduğu tespit edilirse, icra müdürü alacaklıya eksik miktarı tamamlaması için 15 günlük bir süre verir. Bu süre içinde eksiklik giderilmezse, satış talebi vaki olmamış sayılır ve haciz düşme riskiyle karşı karşıya kalır.

“Av. Vedat Can SÜNERİN
Satış isteme süresinin takibinde en kritik nokta, kıymet takdiri gibi hazırlık işlemlerinin süreyi durdurmayacağını bilmektir. Alacaklılar, haciz tarihinden itibaren bir yıllık süreyi, icra müdürlüğünün re'sen gözetmekle yükümlü olduğu hak düşürücü bir süre olarak değerlendirmelidir. Satış talebiyle birlikte gider avansının eksiksiz yatırılması, talebin geçerliliği için zorunludur. Eksik gider muhtırası gönderildiğinde verilen 15 günlük süre, haczin düşmesini önlemek adına son fırsattır; bu sürenin kaçırılması, önceki haczin sağladığı sıra hakkının kaybedilmesine yol açar.”

Haczin Düşmesi ve Sonuçları

Kanuni süresi içinde satış istenmemesi veya satış talebinin geri alınıp süresi içinde yenilenmemesi durumunda haciz kalkar. Haczin düşmesi, icra takibinin sona erdiği anlamına gelmez; yalnızca ilgili mal üzerindeki güvence ortadan kalkar.

Alacaklı, aynı takip dosyasında malın yeniden haczini talep edebilir. Ancak bu yeni haciz, önceki haczin sağladığı sıra hakkını korumaz ve yeni haciz tarihi esas alınarak sıra cetveline dahil edilir. Haciz düştüğünde, ilgili sicil veya banka kayıtlarındaki haciz şerhinin kaldırılması için icra müdürlüğüne dilekçe ile başvurulması gerekir.

Satış İsteme Süresinin Uzadığı Haller

İİK m. 106/2 uyarınca, bir yıllık süre içinde satışı istenmesine rağmen artırma sonucu satışı gerçekleştirilemeyen mahcuz için satış isteme süresi, satış isteyen alacaklı bakımından bir yıl daha uzar. Bu uzama, yalnızca satışın gerçekleştirilemediği durumlar için geçerlidir.

Ayrıca, istihkak davası açılması durumunda İİK m. 97/8 gereğince satış isteme süresi işlemez. Borçlunun rızai satış yetkisi talep etmesi ve icra müdürünün bu yetkiyi vermesi durumunda da cebrî satış işlemleri durur ve bu süre zarfında alacaklı bakımından satış isteme süresi işlemez.

Satış Talebinin Geçerlilik Şartları ve Gider Avansı Yönetimi

Satış talebinin hukuken geçerli sayılabilmesi için yalnızca süresi içinde icra dairesine başvurulması yeterli değildir; aynı zamanda satışın gerçekleştirilmesi için gerekli olan tüm giderlerin de aynı süre zarfında icra dosyasına yatırılmış olması şarttır. Gider avansı, satış ilanı, tebligat masrafları, kıymet takdiri ücreti ve muhafaza giderlerini kapsayan bir bütündür. Eğer alacaklı satış talebinde bulunmasına rağmen, icra müdürlüğü tarafından belirlenen gider avansını süresi içinde tam olarak yatırmazsa, satış talebi hiç yapılmamış sayılır ve haciz süresi dolduğunda mal üzerindeki haciz kendiliğinden düşer.

Uygulamada, icra müdürlüğünün gider avansını tamamlama ihtarı göndermesi, alacaklıya yeni bir satış isteme süresi tanımaz. İcra müdürü, eksik giderin tamamlanması için alacaklıya süre verdiğinde, bu süre satış isteme süresini uzatan bir etki yaratmaz. Alacaklı, satış talebini ve gider avansını, haciz tarihinden itibaren başlayan bir yıllık hak düşürücü sürenin son gününe kadar eksiksiz bir şekilde dosyaya sunmalıdır. Bu nedenle, satış talebi işleminin sürenin son günlerine bırakılması, gider avansının hesaplanması veya yatırılması aşamasında yaşanabilecek teknik aksaklıklar nedeniyle haczin düşmesi riskini beraberinde getirir.

Haczin Düşmesinin Sicil ve Üçüncü Kişiler Üzerindeki Etkisi

Haczin süresinde satış istenmemesi nedeniyle düşmesi, icra dairesinin bu durumu resen tespit etmesini ve ilgili sicillerdeki haciz şerhlerini kaldırmasını gerektirir. Taşınmazlar için tapu müdürlüğüne, araçlar için trafik siciline veya banka hesapları için ilgili finans kuruluşuna yazılan haciz fek yazıları, haczin düştüğü tarihten itibaren derhal gönderilmelidir. Haciz şerhinin sicilden silinmemiş olması, haczin hukuken devam ettiği anlamına gelmez; ancak üçüncü kişilerin iyi niyetli işlemlerini ve malın üzerindeki tasarruf yetkisini kısıtlamaya devam edebilir. Bu nedenle, haczin düştüğünün tespiti halinde borçlunun veya malik üçüncü kişinin, icra müdürlüğünden haczin fekki için ilgili kuruma yazı yazılmasını talep etme hakkı doğar.

Haczin düşmesi, aynı zamanda o mal üzerinde daha sonra konulmuş olan hacizlerin sırasını da doğrudan etkiler. İlk haczin düşmesiyle birlikte, ikinci sırada bulunan alacaklının haczi kendiliğinden birinci sıraya yükselir. Eğer alacaklı, haczi düşen mal üzerinde yeniden haciz işlemi yaparsa, bu yeni haciz artık önceki sıra hakkını korumaz ve icra dosyasına giren diğer alacaklıların hacizlerinden sonraki bir sırada yer alır. Bu durum, alacaklının satıştan elde edilecek bedel üzerindeki öncelik hakkını kaybetmesine ve alacağını tahsil etme ihtimalinin azalmasına yol açar.

Satış Talebinin Geri Alınması ve Yeniden Satış İsteme Süresi

Alacaklı, satış talebinde bulunduktan sonra bu talebini her zaman geri alabilir; ancak satış talebinin geri alınması, satış isteme süresini durdurmaz veya kesmez. Eğer alacaklı satış talebini geri alırsa, haciz tarihinden itibaren başlayan bir yıllık süre işlemeye devam eder. Alacaklının, satış talebini geri aldıktan sonra yeniden satış isteyebilmesi için, ilk haciz tarihinden itibaren geçen sürenin bir yılı doldurmamış olması gerekir. Bir yıllık süre dolmuşsa, satış talebinin geri alınmasıyla birlikte haciz kendiliğinden düşer ve alacaklı artık aynı hacizle satış isteyemez.

Borçlunun rızai satış yetkisi alması veya icra müdürlüğünün satış işlemlerini ertelemesi gibi durumlar, satış isteme süresinin hesabında özel bir statüye sahiptir. Bu tür erteleme kararları, alacaklının satış isteme süresini durduran veya kesen bir işlem olarak kabul edilmez; ancak satışın fiilen yapılamadığı bu dönemlerde, alacaklının satış talebinde bulunma yükümlülüğü de askıya alınmış olur. Erteleme süresinin sona ermesiyle birlikte, kalan süre işlemeye devam eder. Alacaklının, erteleme süresinin bitimini takip eden süreçte, haciz tarihinden itibaren kalan süreyi dikkatle hesaplaması ve satış talebini bu süre içinde yenilemesi gerekir.

Sıkça Sorulan Sorular