İlamlı İcra Takibi İşlemine Karşı İtiraz ve Şikâyet

İlamlı İcra Takibinde İtiraz ve Şikâyet Ayrımı

İlamlı icra takibi, mahkeme kararı veya ilam niteliğindeki bir belgeye dayandığı için alacağın varlığı yargısal bir kesinlik taşır. Bu nedenle borçlu, borcun varlığına dair genel bir itirazda bulunamaz.

İtiraz niteliğindeki “icranın geri bırakılması” talebi, borcun ödenmesi veya zamanaşımına uğraması gibi borcu sona erdiren haller için kullanılır. Şikâyet ise icra dairesinin yaptığı işlemlerin kanuna veya ilama aykırı olduğu durumlarda başvurulan bir denetim yoludur.

İcranın Geri Bırakılması (İİK m. 33)

Borçlu, icra emrinin tebliğinden önce veya sonra borcun sona erdiğini resmi belgelerle ispat etmek zorundadır. İcra emrinin tebliğinden önceki dönemde gerçekleşen ödeme veya erteleme iddiaları, tebliğden itibaren 7 gün içinde icra mahkemesine sunulmalıdır.

Tebliğden sonra gerçekleşen ödeme veya erteleme gibi durumlarda ise herhangi bir süre sınırı olmaksızın takip sonuna kadar talep ileri sürülebilir. Bu iddiaların noterden veya resmi makamlardan alınmış belgelerle ispat edilmesi şarttır; aksi takdirde talep reddedilir.

“Av. Vedat Can SÜNERİN
İlamlı icra takibinde borçlunun en sık yaptığı hata, ilamsız takiplerdeki gibi icra dairesine doğrudan borca itiraz dilekçesi vermektir. Bu işlem takibi durdurmaz ve hukuki sonuç doğurmaz. Borçlu, borcun sona erdiğini iddia ediyorsa icranın geri bırakılmasını, icra dairesinin işlemlerinde bir aykırılık görüyorsa şikâyet yolunu tercih etmelidir. Her iki durumda da başvurunun icra dairesine değil, icra mahkemesine yapılması ve iddianın resmi belgelerle desteklenmesi, sürecin başarısı için kritik öneme sahiptir.”

Şikâyet Yolu (İİK m. 16)

İcra dairesinin işlemleri kanuna veya olaya aykırı ise şikâyet yoluna başvurulur. Örneğin, icra emrinde belirtilen faiz oranının ilama aykırı olması veya takip talebinde bulunmayan bir alacak kaleminin icra emrine eklenmesi şikâyet sebebidir.

Şikâyet başvurusu, kural olarak işlemin öğrenildiği tarihten itibaren 7 gün içinde icra mahkemesine yapılır. Ancak ilama açık aykırılık veya kamu düzenine aykırı işlemler gibi durumlarda süre sınırı aranmaz.

Uygulama Adımları

1. İcra emri ve dayanak ilamın karşılaştırılarak aykırılıkların tespit edilmesi.
2. İddianın niteliğine göre icranın geri bırakılması veya şikâyet yolunun seçilmesi.
3. İlgili icra mahkemesine hitaben, dayanak belgelerle birlikte dilekçe hazırlanması.
4. Mahkemeye başvurunun yapılması ve gerekirse takibin durdurulması için tedbir talep edilmesi.

Uygulamada Sık Yapılan Hatalar

İlamlı icra takibine karşı icra dairesine “borca itiraz” dilekçesi vermek, takibi durdurmaz ve hukuki sonuç doğurmaz. İtiraz veya şikâyet mutlaka icra mahkemesine yapılmalıdır.

Sürelerin karıştırılması da sık karşılaşılan bir durumdur. 7 günlük sürenin sadece itiraz için olduğu düşünülerek, şikâyet gerektiren durumlarda bu sürenin kaçırılması veya tam tersi, süresiz şikâyet hakkı olan durumlarda gereksiz acele edilmesi hak kaybına yol açabilir.

İlamlı Takipte Haciz ve Satış İşlemlerine Karşı Şikâyet

İlamlı icra takibinde borçlunun malvarlığına yönelik haciz işlemleri, ilamın kesinleşmiş olması şartıyla icra müdürlüğü tarafından gerçekleştirilir. Eğer icra müdürü, ilamda hüküm altına alınmayan bir malvarlığı değeri üzerinde haciz işlemi tesis ederse veya haciz işlemi ilamın kapsamını aşan bir boyuta ulaşırsa, bu durum şikâyet konusu yapılabilir. Borçlu, haciz işleminin ilama aykırı olduğunu iddia ediyorsa, işlemin öğrenildiği tarihten itibaren yedi gün içinde icra mahkemesine başvurmalıdır.

Satış aşamasında ise icra müdürlüğünün kıymet takdiri veya satış ilanı hazırlama süreçlerinde yaptığı usulsüzlükler, şikâyet yolunun temelini oluşturur. Özellikle satış ilanının tebliğ edilmemesi veya ilanda yer alan bilgilerin ilamdaki hükümlerle çelişmesi, satışın iptali talebiyle icra mahkemesine taşınabilir. Satış işleminin gerçekleşmesinden sonra yapılan şikâyetlerde, ihalenin feshi davası ile şikâyet yolunun birbirine karıştırılmaması gerekir; zira ihalenin feshi, satışın yapıldığı tarihten itibaren sınırlı bir süreye tabidir.

İcranın Geri Bırakılmasında İspat Yükü ve Belge Niteliği

İcranın geri bırakılması talebinde borçlunun sunduğu belgelerin niteliği, talebin kabulü için belirleyici bir unsurdur. Borçlu, borcun ödendiğini veya ertelendiğini ancak icra emrinin tebliğinden sonraki dönemde düzenlenmiş resmi belgelerle veya alacaklının imzası noterlikçe tasdik edilmiş ikrarı ile ispat edebilir. Adi yazılı belgeler, alacaklı tarafından açıkça kabul edilmediği sürece icra mahkemesinde icranın geri bırakılması için yeterli delil teşkil etmez.

Uygulamada borçlunun, borcun ödendiğine dair banka dekontlarını veya ödeme makbuzlarını sunması yeterli görülmeyebilir. Eğer bu belgeler ilamın hüküm fıkrasına aykırı bir ödeme planını içeriyorsa veya alacaklı tarafından düzenlenen bir ibra belgesi niteliğinde değilse, mahkeme icranın geri bırakılması talebini reddedebilir. Bu nedenle, borçlu ödeme yaparken ilgili ödemenin hangi ilama istinaden yapıldığını açıkça belirten resmi bir belge düzenletmelidir. İspat yükü tamamen borçluda olduğundan, belgenin içeriğindeki eksiklikler doğrudan talebin reddine ve icra takibinin devamına yol açar.

İlamlı Takipte Yetkili ve Görevli Merciin Belirlenmesi

İlamlı icra takibine karşı yapılacak şikâyet başvurularında görevli merci, takibin yapıldığı icra dairesinin bağlı olduğu icra mahkemesidir. Yetkili icra mahkemesi ise kural olarak icra dairesinin bulunduğu yerdeki mahkemedir; bu durum kamu düzenine ilişkin bir yetki kuralı olup tarafların anlaşmasıyla değiştirilemez. Borçlunun, icra dairesinin bulunduğu yer dışındaki bir mahkemeye başvurması, başvurunun yetkisizlik nedeniyle reddedilmesine ve bu süreçte geçen sürenin hak kaybına uğramasına neden olabilir.

Şikâyet dilekçesi verilirken, icra dosya numarasının ve şikâyet sebebinin açıkça belirtilmesi zorunludur. Mahkeme, şikâyet dilekçesini incelerken sadece dilekçede belirtilen hususlarla bağlı kalmayıp, kamu düzenine aykırı bir durumun varlığını resen gözetebilir. Ancak, şikâyet sebebinin hukuki dayanağının İcra ve İflas Kanunu’ndaki ilgili maddelerle ilişkilendirilmesi, mahkemenin inceleme sürecini hızlandırır. Başvuru sırasında yatırılması gereken harç ve gider avansı gibi usuli işlemlerin eksiksiz tamamlanması, mahkemenin dosyayı esastan incelemeye alabilmesi için ön koşuldur.

Sıkça Sorulan Sorular