Askerlik Nedeniyle İşten Ayrılma ve Kıdem Tazminatı

Askerlik Nedeniyle Fesih ve Kıdem Tazminatı Şartları

Askerlik sebebiyle işten ayrılma durumunda kıdem tazminatı hakkının doğması için 1475 sayılı İş Kanunu’nun 14. maddesinde belirtilen temel şartların bir arada bulunması gerekir. Öncelikle fesih, zorunlu muvazzaf askerlik hizmetine dayanmalıdır.

İşçinin aynı işverene bağlı işyerinde veya işyerlerinde en az bir yıl çalışmış olması zorunludur. Ayrıca işçinin işten ayrılış tarihi ile askere sevk tarihi arasında makul bir süre bulunmalıdır; çok uzun süre önce yapılan fesihler, askerlik nedeniyle fesih olarak kabul edilmeyebilir.

İhbar Tazminatı ve İhbar Süresi

Askerlik nedeniyle iş sözleşmesini fesheden işçi, ihbar tazminatı alamaz. Aynı şekilde, işçi kendi isteğiyle ayrıldığı için işverene ihbar öneli tanımak zorunda değildir; yani işçi, askerlik tarihine yakın bir zamanda iş sözleşmesini derhal feshedebilir.

İşveren de işçinin askerlik nedeniyle ayrılması durumunda ihbar tazminatı talep edemez. Bu süreçte işçinin, askerlik görevini yerine getireceğini kanıtlayan belgelerle birlikte işverene bildirimde bulunması, sürecin usulüne uygun tamamlanması için yeterlidir.

“Av. Vedat Can SÜNERİN
Askerlik nedeniyle fesih sürecinde en sık karşılaşılan hata, sevk belgesinin işverene usulüne uygun teslim edilmemesi veya feshin istifa olarak yanlış kodlanmasıdır. İşçinin kıdem tazminatı hakkını koruyabilmesi için fesih bildiriminde askerlik gerekçesini açıkça belirtmesi ve bu durumu belgelendirmesi hukuki güvence sağlar. Ayrıca, askerlik sonrası işe dönüş hakkı ile kıdem tazminatı talebinin farklı hukuki süreçler olduğunu, işe dönüş hakkının kullanılmasının tazminat alacağına engel teşkil etmediğini ancak her iki talebin şartlarının ayrı ayrı değerlendirilmesi gerektiğini göz önünde bulundurmalısınız.”

Askerlik Nedeniyle İşten Ayrılma Dilekçesi ve Belgelendirme

İşçinin, istifa gibi genel bir ifade kullanmak yerine, sözleşmeyi muvazzaf askerlik hizmeti nedeniyle feshettiğini açıkça belirten bir dilekçe hazırlaması gerekir. Dilekçede iş sözleşmesinin ilgili kanun maddesi uyarınca feshedildiği belirtilmeli ve askerlik sevk belgesi eklenmelidir.

Dilekçenin bir sureti, işverene teslim edildiğine dair kayıtla saklanmalıdır. İspat yükü işçide olduğundan, sevk belgesinin işverene sunulduğunun kanıtlanması, ileride yaşanabilecek uyuşmazlıklarda tazminatın tahsili için temel delil niteliği taşır.

Askerlik Sonrası İşe Dönüş Hakkı

Muvazzaf askerlik ödevi dolayısıyla işinden ayrılan işçi, askerlik hizmetinin sona ermesinden itibaren iki ay içinde işverene başvurursa, işveren işçiyi eski işine benzer işlerde boş yer varsa derhal, yoksa boşalacak ilk işe öncelikli olarak almakla yükümlüdür.

İşveren bu yükümlülüğü yerine getirmezse, işçiye üç aylık ücreti tutarında tazminat ödemekle yükümlü hale gelir. Bu hak, işçinin askerlik sonrası iş güvencesini korumayı amaçlayan özel bir düzenlemedir.

Bedelli Askerlik ve Kıdem Tazminatı

Bedelli askerlik yapan işçilerin kıdem tazminatı hakkı, uygulamanın niteliğine göre farklılık gösterir. İşçi, bedelli askerlik süresince ücretsiz izin kullanmayı tercih edebileceği gibi, iş sözleşmesini bedelli askerlik nedeniyle feshederek kıdem tazminatı talep etme hakkına da sahiptir.

Bu durumda da bir yıllık kıdem şartı aranır. Ancak bedelli askerlik için ücretsiz izin kullanan işçinin sözleşmesi devam ettiği için tazminat hakkı doğmaz; fesih iradesinin açıkça ortaya konulması gerekir.

Askerlik Sebebiyle Fesihte Zaman Bağlantısı ve Makul Süre Kriteri

İşçinin askerlik nedeniyle iş sözleşmesini feshetmesi durumunda, fesih iradesi ile askere sevk tarihi arasında makul bir zaman diliminin bulunması hukuki bir zorunluluktur. Yargısal uygulamalarda, işçinin askere gitmesine çok uzun bir süre kala işten ayrılması, feshin askerlik gerekçesine dayanmadığı şeklinde yorumlanabilir. Bu nedenle, işçinin sevk belgesini aldığı tarihe yakın bir dönemde iş sözleşmesini sonlandırması, tazminat hakkının korunması bakımından en güvenli yöntemdir.

İşçinin askere gitmeden aylar önce işten ayrılması, işverenin bu feshin gerçek nedeninin askerlik olmadığını ileri sürmesine zemin hazırlar. Eğer işçi, işten ayrıldıktan sonra askere gitmek yerine başka bir işyerinde çalışmaya başlarsa, askerlik nedeniyle fesih iddiası geçersiz sayılabilir. Bu durum, işçinin fesih iradesinin samimiyetini zedeleyen bir unsur olarak değerlendirilir ve kıdem tazminatı talebinin reddine yol açabilir.

İşveren Tarafından Yapılan Fesih ve Askerlik İlişkisi

İş sözleşmesinin askerlik nedeniyle sona ermesi kural olarak işçinin iradesiyle gerçekleşen bir fesih türüdür; ancak işverenin işçiyi askerlik nedeniyle işten çıkarması farklı hukuki sonuçlar doğurur. İşveren, işçinin askere gideceğini bildiği halde, askerlik süresince işçinin yerini doldurmakta zorlanacağı gerekçesiyle sözleşmeyi feshederse, bu durum işçinin askerlik nedeniyle ayrılma hakkını ortadan kaldırmaz. İşveren tarafından yapılan bu fesih, işçinin kıdem tazminatı hakkını saklı tutar.

İşverenin, işçinin askerlik görevini yerine getirecek olması nedeniyle sözleşmeyi feshetmesi, işçinin tazminat haklarını ihlal etmez. Bu durumda işçi, kıdem tazminatına hak kazandığı gibi, feshin haksız veya geçersiz olduğu iddiasıyla işe iade davası açma haklarını da değerlendirebilir. İşveren, işçinin askerlik görevini yerine getirecek olmasını bir fesih gerekçesi olarak kullanamaz; bu durum ayrımcılık yasağı kapsamında değerlendirilebilir. İşçinin bu süreçte işverene askerlik durumunu bildiren resmi belgeleri sunması, işverenin fesih gerekçesini hukuki zemine oturtmasını engeller.

Kıdem Tazminatı Hesabında Dikkate Alınacak Ücret Unsurları

Askerlik nedeniyle fesih durumunda ödenecek kıdem tazminatı, işçinin son brüt ücreti üzerinden hesaplanır ve bu hesaplamaya düzenli ödenen tüm yan haklar dahil edilir. Sadece çıplak maaş değil; yemek, yol, yakacak yardımı, ikramiye ve düzenli ödenen primler gibi nakdi olarak sağlanan tüm menfaatler tazminat matrahına eklenmelidir. İşçinin bordrosunda yer alan bu kalemlerin, tazminatın gerçek değerini yansıtması için eksiksiz olarak hesaplamaya dahil edilmesi gerekir.

İşçinin son bir yıl içerisinde aldığı ücret zamları veya ikramiyeler, tazminatın miktarını doğrudan etkiler. Eğer işçi, askerlik nedeniyle ayrılmadan önce kısa süreliğine ücretsiz izne ayrılmışsa, bu süreler kıdem süresinden düşülür ancak tazminatın hesaplanacağı ücret, fesih tarihindeki son brüt ücret üzerinden belirlenir. İşveren, tazminat ödemesini yaparken yasal kesintileri (damga vergisi gibi) uygulayabilir; ancak işçinin hak ettiği toplam tutarın, iş sözleşmesi süresince elde ettiği tüm düzenli gelirleri kapsaması esastır.

Sık Sorulan Sorular