Çocuk Mağdurun Adli Görüşme Odasında Dinlenmesi

Adli Görüşme Odası (AGO) Uygulamasının Hukuki Dayanağı

Türkiye hukukunda çocuk mağdurun dinlenmesine ilişkin temel düzenleme CMK m. 236’dır. Yasal düzenlemelerle, ifade ve beyanının özel ortamda alınması gerektiği veya şüpheli ya da sanık ile yüz yüze gelmesinde sakınca bulunduğu değerlendirilen çocukların beyanlarının, uzmanlar aracılığıyla özel ortamlarda alınması zorunlu hale getirilmiştir.

Özellikle TCK 103 (çocukların cinsel istismarı) ve TCK 102/2 (nitelikli cinsel saldırı) kapsamındaki suçlarda, soruşturma evresindeki beyanların bu merkezlerde alınması kanuni bir gerekliliktir. Bu düzenleme, çocuğun adli süreçte yaşadığı travmanın derinleşmesini engellemeyi hedefler.

Çocuk Mağdurun Dinlenmesinde Temel İlkeler

• İkincil Örselenmenin Önlenmesi: Çocuğun defalarca ifade vermesinin önüne geçilmesi esastır.
• Uzman Eşliğinde Görüşme: Görüşme, adli destek görevlisi tarafından çocuğun yaşına ve psikolojik durumuna uygun yöntemlerle yürütülür.
• Kayıt Zorunluluğu: Mağdur çocuğun beyan ve görüntüleri mutlaka sesli ve görüntülü olarak kayıt altına alınır.
• Yüz Yüze Gelmeme: Çocuğun, şüpheli veya sanık ile doğrudan yüz yüze gelmemesi sağlanır.

“Av. Vedat Can SÜNERİN
Adli Görüşme Odası uygulaması, çocuğun adli süreçte ikincil örselenmesini engellemek için tasarlanmış teknik bir usuldür. Uygulamada en kritik nokta, çocuğun beyanının uzman eşliğinde ve kayıt altına alınarak tek seferde tamamlanmasıdır. Tarafların soru sorma hakkı, doğrudan iletişim yerine uzman aracılığıyla dolaylı olarak kullanılır. Bu süreçte uzman raporunun teknik bir delil olduğu ve nihai takdirin mahkemeye ait olduğu unutulmamalıdır. Her somut dosyanın kendine özgü delil düzeni ve ihtiyaçları bulunduğundan, hukuki süreçlerin bu özel usul kuralları gözetilerek yürütülmesi önem arz eder.”

Süreç ve Görevli Merci

Soruşturma evresinde Cumhuriyet savcısı, kovuşturma evresinde ise mahkeme veya görevlendireceği naip hâkim, çocuğun AGO’da dinlenmesine karar verir. İşlem, adliyeler bünyesinde kurulan Adli Görüşme Odalarında veya Çocuk İzlem Merkezlerinde (ÇİM) gerçekleştirilir.

Bu süreçte çocuğun üstün yararı gözetilerek, görüşmenin tek seferde tamamlanması planlanır. Uzman, çocuğun beyanını alırken yönlendirici olmayan açık uçlu sorular kullanır ve savunma hakkını koruyan dolaylı soru yöntemini uygular.

Önemli Şartlar ve İstisnalar

Kural olarak çocuk bir defa dinlenir; ancak maddi gerçeğin ortaya çıkarılması açısından zorunluluk arz eden hallerde tekrar dinleme mümkündür. Çocuk mağdurlar için, istem aranmaksızın baro tarafından vekil görevlendirilir.

Tarafların soru sorma hakkı, doğrudan çocuğa yöneltilerek değil, uzman aracılığıyla ve çocuğun örselenmesini engelleyecek şekilde dolaylı olarak kullanılır. Bu yöntem, savunma hakkı ile çocuğun korunması arasındaki dengeyi sağlar.

Uygulamada Sık Karıştırılan Noktalar

Çocuk İzlem Merkezi (ÇİM) daha çok cinsel istismar vakalarında sağlık, sosyal ve adli hizmetlerin bir arada sunulduğu merkezlerdir. AGO ise adliye içerisinde yer alan ve ifade alma işlemlerine odaklanan özel odalardır.

Bir işlemin AGO’da yapılması, diğer yargısal süreleri kendiliğinden durdurmaz. Ayrıca, uzman raporu çocuğun beyanının güvenilirliği hakkında mahkemeye yol gösteren teknik bir delildir; takdir yetkisi her zaman hakime aittir.

Adli Görüşme Odası (AGO) Sürecinde Uzman Raporunun Teknik Niteliği

Adli görüşme sırasında uzman tarafından hazırlanan rapor, çocuğun beyanının güvenilirliği ve ifade verme sırasındaki psikolojik durumu hakkında mahkemeye sunulan teknik bir değerlendirmedir. Bu rapor, çocuğun yaşına uygun gelişimsel özelliklerini, ifade verme sırasındaki tutumunu ve beyanların tutarlılığını içerir; ancak raporun içeriği mahkemeyi doğrudan bağlayan bir hüküm niteliği taşımaz. Hakim, dosyada yer alan diğer delillerle birlikte uzman raporunu da serbestçe değerlendirerek maddi gerçeğe ulaşmayı hedefler.

Uygulamada, uzman raporuna karşı tarafların itiraz etme hakkı saklıdır. İtirazlar, raporun içeriğindeki teknik tespitlere veya görüşme sırasında uygulanan yöntemlere yönelik somut gerekçelerle yapılmalıdır. Eğer görüşme sırasında çocuğun beyanını etkileyebilecek bir dış müdahale veya usul hatası olduğu iddia ediliyorsa, bu durumun tutanaklara yansıtılması ve ilgili teknik kayıtların incelenmesi talep edilmelidir. Sadece raporun sonucuna duyulan memnuniyetsizlik, hukuki bir itiraz gerekçesi olarak kabul edilmez.

Çocuk Mağdurun İfadesinde Savunma Hakkı ve Soru Sorma Yöntemi

Ceza muhakemesinde sanığın savunma hakkı, çocuk mağdurun korunması ilkesiyle dengelenerek özel bir usule tabi tutulmuştur. Sanık veya müdafii, doğrudan çocuğa soru sormak yerine, sormak istedikleri soruları görüşmeyi yürüten uzmana iletir. Uzman, bu soruları çocuğun gelişim düzeyine, travma durumuna ve yaşına uygun bir dille yeniden yapılandırarak çocuğa yöneltir. Bu dolaylı soru yöntemi, çocuğun ikincil örselenmesini engellerken, sanığın savunma hakkının kısıtlanmamasını sağlar.

Görüşme sırasında sanık veya müdafiinin soru sorma talepleri, görüşmenin akışını bozmayacak şekilde önceden hazırlanmış bir liste halinde sunulabilir. Uzman, çocuğun psikolojik durumu üzerinde olumsuz etki yaratabilecek veya yönlendirici nitelikteki soruları reddetme yetkisine sahiptir. Bu tür bir reddetme durumunda, mahkemece sorunun neden yöneltilmediği veya çocuğun durumu üzerindeki etkisi gerekçelendirilmelidir. Savunma tarafı, görüşme kaydının tamamını inceleyerek, uzmanın soruları yöneltme biçiminin çocuğun beyanını etkileyip etkilemediğini denetleme hakkına sahiptir.

Dijital Kayıtların Korunması ve Delil Bütünlüğü

Adli görüşme odasında alınan sesli ve görüntülü kayıtlar, dosyanın en önemli delillerinden biri olup, bu kayıtların bütünlüğü ve güvenliği titizlikle korunmalıdır. Kayıtlar, görüşmenin yapıldığı andan itibaren değiştirilemez bir formatta saklanır ve yalnızca yargı mercilerinin erişimine açık tutulur. Dijital verinin bozulması, silinmesi veya yetkisiz kişilerce erişilmesi, yargılama sürecinde telafisi güç delil kayıplarına yol açabilir. Bu nedenle, kayıtların teknik incelemeye elverişli bir şekilde dosyaya eklenmesi ve tarafların bu kayıtlara erişiminin usulüne uygun sağlanması zorunludur.

Tarafların, görüşme kaydının bir kopyasını talep etme hakkı, kişisel verilerin korunması ve çocuğun üstün yararı gözetilerek sınırlandırılabilir. Mahkeme, kaydın taraflara verilmesinin çocuğun güvenliğini tehlikeye atacağı veya özel hayatın gizliliğini ihlal edeceği kanaatine varırsa, kopyalama talebini reddedebilir. Bu durumda, tarafların kayıtları yalnızca mahkeme huzurunda veya belirlenen güvenli ortamlarda izlemesine izin verilir. Kayıtların hukuka aykırı şekilde çoğaltılması veya paylaşılması, Türk Ceza Kanunu kapsamında özel hayatın gizliliğini ihlal suçunu oluşturabileceği için taraflar bu konuda azami dikkat göstermelidir.

Sıkça Sorulan Sorular