İmzalanmış Arabuluculuk Anlaşmasındaki Maddi Hatanın Düzeltilmesi

Arabuluculuk Anlaşma Belgesinde Maddi Hata ve Düzeltme Sınırları

Maddi hata; tarafların üzerinde mutabık kaldığı hususların, anlaşma belgesine aktarılması sırasında sehven yanlış yazılmasıdır. Örneğin, 10.000 TL olarak kararlaştırılan bir tazminatın belgede 1.000 TL olarak yazılması veya taraflardan birinin isminin yanlış kaydedilmesi tipik bir maddi hatadır. Bu durum, tarafların iradesinin sakatlanması ile karıştırılmamalıdır.

Düzeltme işlemi, anlaşmanın esaslı unsurlarına, yani tarafların temel edimlerine veya hukuki ilişkinin niteliğine müdahale edemez. Eğer düzeltme talebi, tarafların üzerinde anlaştığı temel borç miktarını veya yükümlülüklerini değiştiriyorsa, bu durum basit bir maddi hata düzeltmesi değil, anlaşmanın yeniden müzakeresi veya iptali konusunu gündeme getirebilir.

İhtiyari Arabuluculukta Düzeltme Süreci

İhtiyari arabuluculuk sürecinde, anlaşma belgesi imzalandıktan sonra fark edilen maddi hatalar için izlenmesi gereken yol, sürecin teknik bir devamı niteliğindedir. Hata fark edildiğinde taraflar arabulucu ile iletişime geçerek durumu netleştirmelidir.

• Tarafların Mutabakatı: Hatanın maddi hata olduğu konusunda tarafların ortak görüşü esastır.
• Düzeltme Belgesi: Taraflar ve arabulucu, hatanın ne olduğunu ve doğrusunun ne olması gerektiğini belirten bir düzeltme tutanağı düzenleyerek imzalar.
• İcra Edilebilirlik Şerhi: Eğer orijinal anlaşma belgesi için icra edilebilirlik şerhi alınmışsa, düzeltme belgesinin de aynı usulle şerh alması gerekebilir.

“Av. Vedat Can SÜNERİN
Maddi hata düzeltmesi, tarafların üzerinde anlaştığı temel iradeyi değiştirmeyen teknik bir işlemdir. Uygulamada en sık yapılan hata, bu süreci irade fesadı halleriyle karıştırmaktır. Düzeltme belgesi düzenlenirken, asıl anlaşma belgesine açıkça atıf yapılması ve tüm tarafların imzalarının tamamlanması, belgenin icra edilebilirliği açısından kritik bir öneme sahiptir. Düzeltme işlemi, anlaşmanın esaslı unsurlarına müdahale etmemeli, yalnızca yazım veya hesaplama yanlışlıklarını gidermelidir.”

İcra Edilebilirlik Şerhi ve İlam Niteliği

6325 sayılı Kanun uyarınca, taraflar ve avukatları ile arabulucunun birlikte imzaladıkları anlaşma belgesi, icra edilebilirlik şerhi aranmaksızın ilam niteliğinde belge sayılır. Maddi hata düzeltmesi yapıldığında, bu düzeltme belgesi orijinal anlaşmanın ayrılmaz bir parçası haline gelir.

İcra takibi aşamasında, düzeltme belgesi ile birlikte sunulması, icra dairesindeki işlemlerin hatasız yürütülmesini sağlar. Düzeltme belgesi, asıl anlaşma belgesine atıf yaparak düzenlenmeli ve tarafların iradesinin değişmediği açıkça belirtilmelidir.

Uygulamada Sık Karıştırılan Noktalar

Arabuluculuk, özel hukuk uyuşmazlıklarına ilişkindir; ceza hukuku kapsamındaki uzlaştırma süreçleri farklı mevzuata tabidir ve bu rehber ceza uzlaştırmasını kapsamaz. İrade fesadı hallerinde düzeltme tutanağı değil, anlaşmanın iptali davası gündeme gelir.

Dava şartı ve ihtiyari arabuluculuk süreçlerinde anlaşma belgesinin hukuki niteliği benzerdir. Ancak dava şartı arabuluculukta süreç, dava açılabilmesi için bir ön koşuldur. Maddi hata düzeltmesi, anlaşmanın geçerliliğini korumaya yöneliktir ve tarafların üzerinde anlaştığı hususlar hakkında dava açma yasağı devam eder.

Kısmi Anlaşma Belgesi ile Maddi Hata Düzeltme Ayrımı

Uygulamada sıkça karşılaşılan bir diğer durum, tarafların uyuşmazlığın sadece bir kısmı üzerinde anlaşmaya varıp, diğer kısımları müzakereye açık bırakmasıdır. Kısmi anlaşma belgesi, tarafların üzerinde mutabık kaldığı sınırlı konuları kesinleştirirken, maddi hata düzeltmesi ise zaten üzerinde anlaşılan bir konunun ifade edilişindeki teknik kusuru gidermeyi amaçlar. Bu iki işlem hukuki sonuçları bakımından birbirinden tamamen farklıdır; kısmi anlaşma belgesi yeni bir irade beyanı iken, düzeltme tutanağı mevcut iradenin doğru yansıtılmasına yönelik bir teyit işlemidir.

Taraflar, kısmi anlaşma belgesi düzenlerken uyuşmazlığın hangi bölümlerinin çözüme kavuşturulduğunu, hangilerinin ise arabuluculuk sürecinin devamında ele alınacağını açıkça belirtmelidir. Eğer maddi hata, kısmi anlaşma belgesi içerisinde yer alıyorsa, düzeltme işlemi yalnızca o belgedeki ilgili maddeye atıf yapılarak gerçekleştirilmelidir. Hatanın düzeltilmesi, tarafların üzerinde anlaşamadığı diğer konuların müzakere sürecini etkilemez veya bu konuları kendiliğinden çözüme kavuşturmaz.

İhtiyari Arabuluculukta İrade Fesadı ve Maddi Hata Sınırı

İhtiyari arabuluculuk sürecinde tarafların iradesinin serbestliği esastır; ancak maddi hata düzeltmesi, tarafların iradesini yeniden şekillendirme yetkisi vermez. Eğer taraflardan biri, anlaşma belgesindeki bir rakamın veya şartın aslında kendi gerçek iradesini yansıtmadığını, hata, hile veya korkutma gibi iradeyi sakatlayan bir durumun varlığını iddia ediyorsa, bu durum maddi hata düzeltme prosedürü ile çözülemez. Maddi hata, tarafların üzerinde anlaştığı hususun belgede yanlış yazılmasıdır; irade fesadı ise tarafların anlaşma anındaki iradelerinin sakatlanmış olmasıdır.

İrade fesadı iddiaları, arabuluculuk anlaşma belgesinin iptali davasına konu olabilir ve bu süreç genel mahkemelerin görev alanına girer. Maddi hata düzeltme tutanağı, tarafların iradesinin değişmediğini ve sadece yazım hatasının giderildiğini teyit eden bir belge olduğu için, bu tutanağın imzalanması irade fesadı iddialarından feragat edildiği anlamına gelmez. Taraflar, düzeltme tutanağı düzenlerken, bu işlemin sadece teknik bir düzeltme olduğunu ve anlaşmanın diğer hükümlerinin aynen geçerli olduğunu belirten bir kayıt düşebilirler.

Düzeltme Belgesinin İcra Dairesindeki Hukuki Etkisi

İcra dairesi nezdinde işlem yapılırken, maddi hata düzeltme belgesi, asıl anlaşma belgesinin ayrılmaz bir parçası olarak kabul edilir. İcra müdürü, düzeltme belgesini incelediğinde, tarafların kimlik bilgilerinin ve arabulucunun imzasının asıl anlaşma belgesiyle uyumlu olup olmadığını denetler. Eğer düzeltme belgesi, tarafların iradesini değiştirecek nitelikte yeni bir borç veya yükümlülük getiriyorsa, icra müdürü bu değişikliği maddi hata kapsamında değerlendirmeyebilir ve tarafları genel mahkemelere yönlendirebilir.

Uygulamada risk yaşamamak adına, düzeltme belgesinin içeriği mümkün olduğunca sade tutulmalı ve sadece hatalı olan kısma odaklanılmalıdır. Belgede, “…tarihli anlaşma belgesinin … maddesinde yer alan … ifadesi, tarafların ortak iradesi doğrultusunda … şeklinde düzeltilmiştir” gibi net bir ifade kullanılmalıdır. Bu tür bir yaklaşım, icra dairesindeki işlemlerin duraksamasını engeller ve tarafların üzerinde anlaştığı hukuki sonucun hızlıca icra edilmesine olanak tanır. Düzeltme belgesinin, asıl anlaşma belgesinin icra edilebilirlik şerhi aldığı makam tarafından da bilinmesi veya dosyaya eklenmesi, icra takibinin sağlıklı ilerlemesi için kritik bir adımdır.

Sıkça Sorulan Sorular